Филозофијата на Сократ, изразена преку седум безвременски насоки, открива како самопознанието, доблеста, пријателството, здравјето и разумното размислување водат кон вистинска среќа и исполнет живот.
Сократ верувал дека филозофијата не смее да остане апстрактна дисциплина наменета само за расправи меѓу учените луѓе, туку мора да има јасна и практична цел – да му помогне на човекот да живее подобар, посмислен и поморален живот. За него, филозофијата била пат кон внатрешен развој, но и алатка за унапредување на целото општество. Сметал дека вистинскиот поредок не може да се гради врз страв од боговите или слепо почитување на традицијата, туку врз човечкиот разум, критичкото размислување и личната одговорност.
Според Сократ, човековите одлуки не се случајни – тие произлегуваат од неговата тежнеа кон среќа. Но среќата не се постигнува преку незнаење, туку токму спротивното: колку повеќе човек знае и колку подобро се разбира себеси и светот околу себе, толку ќе биде поспособен да носи исправни одлуки. Оттука и неговата прочуена мисла дека крајната мудрост е во познавањето на самиот себе. Самопознанието води кон разумен избор, а разумниот избор – кон вистинска среќа.
Сократ не го одвојувал личниот развој од заедницата. Сметал дека човек не може да биде вистински среќен ако живее изолиран. Пријателствата, дијалогот и меѓучовечките односи за него биле клучни за здраво функционирање на општеството. Дури и својата смрт ја прифатил почитувајќи ја одлуката на заедницата, верувајќи дека личниот интегритет и почитувањето на законите стојат над поединецот. Неговите учења постојано истакнувале дека секој човек во себе носи доблести кои се највредниот дел од човечкото битие, но дека тие мора да се препознаат, развиваат и живеат.
Иако Сократ не оставил ниту едно пишано дело, неговиот филозофски траг останал неизбришлив благодарение на неговите ученици, пред сè Платон, но и други антички мислители. Неговите мисли и денес се сметаат за темел на западната филозофија.
Во продолжение ги пренесуваме седумте Сократови насоки за живот, кои и по векови ја задржуваат својата универзална вредност.
1. За пријателите
„Ако човек има малку пријатели, тогаш има многу животно искуство.“
Животното искуство не доаѓа без предизвици. Тоа се стекнува преку падови, разочарувања, професионални неуспеси, емотивни кризи, загуби и тешки одлуки. Токму тие искуства нè учат подобро да ги „читаме“ луѓето, да ја препознаваме искреноста, но и скриените намери. Со созревањето, сè помалку ни е потребен голем круг познаници, а сè повеќе тежнееме кон длабоки, стабилни и искрени односи.
Сократовата мисла нè потсетува дека е сосема природно кругот на луѓе околу нас со годините да се намалува. Тоа не е знак на осаменост, туку на зрелост. Остануваат само оние кои ја докажале својата лојалност, разбирање и присутност во тешките моменти. Малку пријатели често значи – многу мудрост.
2. За здравјето
„Здравјето не е сè, но без здравје – сè е ништо.“
Здравјето е темел на секое животно задоволство. Без него, ниту успехот, ниту парите, ниту амбициите немаат вистинска вредност. Кога сме здрави, имаме сила да создаваме, да сакаме, да планираме и да уживаме во секојдневните нешта. Сепак, Сократ не го сведува животот само на физичката состојба.
Тој нè потсетува дека љубовта, пријателството, духовната рамнотежа и личниот развој се подеднакво важни. Но без здравје, сите тие аспекти ја губат својата сила. Само кога телото и умот функционираат во хармонија, човек може целосно да се посвети на своите цели и внатрешниот мир.
3. За пронаоѓањето на себеси
„Спознај се себеси.“
Оваа реченица е сржта на Сократовата филозофија. Да се познаваш себеси значи да ги разбираш сопствените вредности, граници, стравови, желби и потенцијали. Во младоста често трчаме по надворешна потврда – пари, статус, признание од другите. Дури подоцна сфаќаме дека вистинската сигурност доаѓа однатре.
Самопознанието е процес што трае цел живот. Колку подобро се разбираме себеси, толку полесно носиме одлуки усогласени со нашата природа, а не со очекувањата на околината.
4. За животот и материјалните вредности
„Парите можат да купат кревет, но не и сон; храна, но не и апетит; лекови, но не и здравје…“
Сократ јасно го раздвојува материјалното од суштинското. Парите можат да го олеснат животот, но не можат да купат внатрешен мир, љубов, искрено пријателство или радост. Вистинскиот дом не е простор, туку чувство на припадност. Вистинската среќа не доаѓа од надворешниот луксуз, туку од смислените односи и духовната рамнотежа.
5. За комуникацијата и луѓето
„Никој не ти е ниту непријател, ниту пријател – секоја личност е твој учител.“
Секој средба носи лекција. Некои луѓе нè учат доверба, други – претпазливост, трети – трпение. Дури и оние што нè повредуваат имаат своја улога – ни помагаат да растеме и да станеме помудри. Дури од дистанца разбираме зошто одредени луѓе биле дел од нашиот живот.
6. За работата
„Пронајдете работа што ја сакате и нема да работите ниту еден ден во животот.“
Оваа Сократова мисла и денес е исклучително актуелна. Многу луѓе работат од нужда, а не од љубов. Кога секој би го работел она во што гледа смисла, работата би станала извор на задоволство, а не товар. Работата со цел ја храни и душата, не само егзистенцијата.
7. За среќата
„Човекот не ја постигнува среќата не затоа што не ја посакува, туку затоа што не знае од што таа се состои.“
Луѓето често ја мешаат среќата со моментално задоволство. Вистинската среќа е подлабока и потрајна – таа се гради со време, преку рамнотежа меѓу семејството, работата, пријателството и внатрешниот мир. Оној што среќата ја бара исклучиво надворешно, во пари и статус, е осуден на минлива радост. Сократ нè учи дека среќата започнува одвнатре – со разбирање на себеси и прифаќање на животот таков каков што е.