Кога ќе го слушнеме зборот „бурка“, често замислуваме облека што целосно ја покрива жената од глава до пети. Оваа слика стана симбол на мистериозниот и затворен Исток, но вистинската историја е многу посложена од таквите стереотипи. Бурката не е само парче облека – таа е спој на историја, култура, општествен статус, климатски услови и различни толкувања на верата.
Класичната бурка се развила во населените оази на Централна Азија, на територијата на денешен Узбекистан и Таџикистан. Таа била широка облека со долги, лажни ракави прицврстени на грбот, додека лицето било покриено со густа црна мрежа направена од коњска коса, наречена чачван. За разлика од авганистанската бурка, оваа верзија овозможувала подобра циркулација на воздухот и била погодна за топла клима, а истовремено обезбедувала целосна покриеност.
На почетокот не била верска обврска, туку симбол на општествен статус
Бурката не настанала како исламска верска обврска. Историските корени на покривањето на жените се многу постари од појавата на исламот.
Првите познати правила за задолжително покривање на главата потекнуваат од древна Асирија, уште во 13 век пред новата ера. Според тие закони, мажените жени и вдовиците морале да носат превез, додека на робинки и проститутки им било строго забрането да го носат. Во тоа време превезот повеќе го означувал општествениот статус и припадноста кон одредена класа, отколку религиозноста.
Подоцна, ваквите традиции ги прифатиле елитите на Византија и Сасанидска Персија. Кога исламот се проширил во овие области во 7 век, тој се сретнал со веќе постоечки културни обичаи.
Важно е да се разбере дека Куранот директно не пропишува носење бурка или никаб во формата во која се познати денес. Исламските текстови зборуваат за скромност, покривање и однесување, но начинот на кој тоа се применува се разликувал низ различни општества и правни школи.
Некои исламски правници сметале дека жената треба да го покрива целото тело освен лицето и рацете, додека други сметале дека и лицето треба да биде покриено. Прашањето за покривање на лицето останало тема на различни толкувања.
Зошто во некои муслимански општества се развиле толку строги форми на покривање?
Причината не е само религијата, туку и историјата, културата и општествените услови. Во многу средини покривањето било поврзано со концепти како приватност, чест и општествен статус.
Бурката во Централна Азија станала симбол на урбаниот начин на живот и на богатите семејства. Жените од номадските народи, како Казахстанките и Киргистанките, иако биле муслиманки, најчесто не носеле бурка бидејќи им го ограничувала движењето и не одговарала на нивниот начин на живот.
Во 20 век бурката станала и политички симбол. Во 1927 година Советскиот Сојуз започнал кампања „Хуџум“ за отстранување на традиционалниот превез во Централна Азија. За некои луѓе тоа било симбол на ослободување на жените, додека за други претставувало мешање во традицијата и културата.
Историјата на бурката покажува дека таа е производ на многу фактори: религиозни толкувања, локални обичаи, општествен статус, политика и култура.
Затоа, тврдењето дека сите муслиманки или сите Арапки мораат да носат хиџаб или да го покриваат лицето не е точно. Во исламскиот свет постојат различни практики: некои жени носат хиџаб поради вера или традиција, некои носат никаб или бурка, а многу други не носат никакво покривање на главата.
Овој текст е информативен и не претставува религиски или правен совет.