Милован Миќа Стојановиќ, поранешен личен готвач на Јосип Броз Тито, зборуваше за неговата улога во службата на Тито, која му донесе не само престиж, туку и бројни предизвици.
Животот со еден од најмоќните лидери во тоа време значеше дека сите негови постапки биле внимателно следени – со кого се дружел и каде се движел биле следени. Да се избере овој повик и да се заземе местото покрај Тито не беше лесна задача.
Титовиот готвач , Милован Миќа Стохановиќ, мораше да балансира помеѓу неговите кулинарски вештини и политичката средина, секогаш свесен за потенцијалните опасности.
По пензионирањето, готвачот Миќа отвори ресторан во Земун, кој го водел со синот Милан, а омилените рецепти ги сместил во книгата „Како зготвив историја од Караѓорѓе до Тито“. Неговиот рецепт за ајвар многумина го користат и обожаваат.
Го обиколи светот со Тито
Со Тито патувал низ целиот свет, посетувајќи дури 27 земји. За него немало одмор – морал да биде присутен на секој чекор, бидејќи Тито живеел во постојан страв од можноста од труење со храна. Поради овој страв, Тито ангажирал тим од лабораториски работници кои анализирале сè што подготвил Миќа, за да се увери дека храната е безбедна. Мица стана повеќе од готвач – беше и чувар на здравјето на Тито, подготвен да реагира во секоја ситуација.
Освен храна, Миќа на Тита често и купувал и чашка алкохол. Се сеќава на денот кога за српскиот Божиќ Тито и Стева Крајачиќ го испиле пијалокот што тој го подготвил за десет луѓе – до последната капка. „Мислев дека ќе треба да ги изнесат од возот кога ќе стигнеме до Пула, или ќе се сопнат по високите скали. Но не – одеа право, како да немаа што да пијат. Имаше сите видови инциденти, но знаев дека е најдобро да се обидам да не забележам ништо, бидејќи ако Тито се посомневаше во мене, не можев да очекувам добар исход“.
Иако многумина шпекулираа за Тито и познатата актерка Софија Лорен, Миќа дискретно открива само дел од таа приказна. Тој вели дека Софија Лорен , додека престојувале на островот Ванга, готвела за Тито во изолација, каде што никој освен нив немал пристап.
„Се преправав дека сум асистент“, вели со насмевка, „И дадов исечкан кромид, излупени домати, ги подготвив основните состојки. Таа се посвети на готвењето, додека Тито гледаше. Дали има нешто друго – не можам лојален сум и никогаш нема да зборувам за деталите“.
Иако многумина го гледаа Тито како личност со авторитет, Миќа со години научи како да дише, што сака и што може да го изнервира.
„Не сакаше да чека, но не сакаше да го сервираат топла супа или риба со многу коски. Немаше трпение за ситници, затоа јадењата од тесто му беа омилени. Посебно сакаше четничка гибаница – крцкави кожи, кајмак… јадеше за двајца, пиеше за тројца, а работеше за четворица!“
Во тие едноставни јадења, кои го потсетуваа на неговата татковина, наоѓаше утеха и задоволство.
Миќа вели дека судбината го однела на маршалскиот двор и дека како Србин во потесното опкружување на Тито одиграл ретка и важна улога, не менувајќи ја својата позиција цели 24 години.
Од 1956 година до смртта на Тито, Миќа подготвувал специјални јадења за него и за многу високи достоинственици, вклучувајќи ги и најмоќните светски лидери од тоа време. Гостите на Тито, над 200 државници од различни земји, уживаа во делата на овој посветен готвач, чии денови на двор оставија трајна приказна за умешност, лојалност и интриги кои само тој можеше да ги преживее и да ги премолчи.
„Кога предавав во ресторанот „Голф“ во Кошутњак во 1956 година, една жена побара киевски котлет. Каде ме најде! Немав пилешко и путер, па за секунда, за да не се лажеме, создадов јадење од она што беше достапно, прашувајќи се кој го направи тоа. Келнерот ми кажа дека е водителка од Радио Белград која чита за нивото на водата на руски. Свиткав брз телешки стек со крем. Заборавила на котлетот, го побарала рецептот. Како од пиштол реков дека е бифтекот на Цараѓорѓе. Подоцна слушнав дека тоа е Тамара Броз, сопругата на Жарко Броз, синот на Тито“.
Дојде првата сериозна препорака и – Тито го „уапси“.
„Ниту монархијата, ниту комунизмот не можат без судови, но пресудно беше кој сум, чија сум. Се знаеше дека моите родители загинаа од рацете на Германците во Крагуевац, а јас бев и партиски чирак. За малку ќе станав келнер Кога во 1948 година, поради Информбирото, ги вратија сирачињата од Чехословачка, нè построија: 50 ќе бидат столари, 50 ќе бидат кројачи… Јас сакав да бидам келнер. Не ни знаев што Толку ме испратија во кафаната „Динар“ да си ја земам униформата. Па, имаше Русин во кујната, рече дека Ленин мислел дека келнерите се крадци. Тоа беше многу важно во тие денови и благодарение на Рус, успеав да се префрлам на готвачите. И претседателот сакаше да биде келнер, но го повторуваше часот и заборави на послужавникот. Па, ќе бевме колеги, но судбината сепак не собра“.
Ниту на Титу, ниту на Мица со Александар Ранковиќ не им одеше мазно.
„Прв дознав дека ќе биде сменет. Ме извести Милица, готвачка од нашата амбасада во Москва. Инаку, еднаш за време на ручекот на Фрушка гора, Лека наводно нашол песок во оризот. Снег и неговите луѓе ме испратија пешки во Нови Сад велејќи му да се збогувам со работата.
Тито најлесно ја туркаше својата политика за време на државните ручеци и вечери
„Се подготвував за Черчил, Сталин, Брежњев, тројцата американски претседатели, Гадафи, Рокфелер и Ротшилд, кои беа навистина пребирливи, англиската кралица, императорот Хајле Селасие, многубројните претседатели, сигурно беа над 200. Морав да знај кој да спремам кошер, кај се обичаите Никој немаше замерка и Тито секогаш ми се заблагодаруваше во прва прилика од крепело со крем“.
Тито не престана да размислува за Јованка
Последната Нова година што ја дочекав со Тито беше во 1980 година, во Караѓорѓево. Веќе беше прилично слаб, но сепак мислеше на Јованка Броз , иако долго време беа разделени.
– Дедер, богаташ, приготви на Јока печено јагне и погача. Знаеш, Мицо, дека и се допаѓа, прати ѝ го. Потоа видов солза во неговото око и знаев дека тој сè уште ја сака.
Миќа продолжува да смислува нови рецепти, а неговиот талент го наследил неговиот син Милан.