Мирко, гастарбајтер во Швајцарија, го вложува целиот свој живот и заштеди во „вечна“ куќа во Белград, додека планира бегство кон сончевата Куба.
Да животот „преку граница“ не е онаков каков што многумина го замислуваат, покажува исповедта на Мирко, Србин кој веќе дваесет години живее и работи во Швајцарија. Иако многумина кај нас ја гледаат таа земја како симбол на ред, сигурност и благосостојба, Мирко отворено признава дека зад уредените улици, високите плати и културното однесување често стојат осаменост, притисок и чувство на празнина што не може да се пополни со пари.
За време на неодамнешната посета на Белград, Мирко се сретнал со својот стар пријател. Седнале во една белградска слаткарница, пиеле еспресо и јаделе сладолед — истиот оној кој, како што вели, денес во Белград може да се мери со швајцарскиот.
„Дојде ми пријател од Женева,“ започнува раскажувачот.
„Го одведов на сладолед. Денес во Белград можеш да изедеш одличен сладолед во убав амбиент, со солиден еспресо. Има 30 години. Не е оженет, моментално нема девојка. Работи само толку колку да нема свој живот.“
Мирко, вели неговиот пријател, е типичен пример за животот на многумина наши луѓе во странство — однадвор сè изгледа уредено и стабилно, но внатре владее тивка тага и замор од секојдневието.
„Има многу работа, убаво сако, нов iPhone и пристојна доза незадоволство. Има доволно пари за да не го фаќа паника како неговите врсници во Србија. Но токму затоа што ја нема таа паника, тој изгледа уморно и заситено.“
Иако две децении живее во Швајцарија, Мирко е без капитал и без семејство. Сè што има се рутина и навика — работа, стан, неколку познаници и викенди што сите личат еден на друг.
„Триесет години живот во строго уреден систем, без капитал и без емотивна поткрепа што се нарекува семејство,“ додава пријателот.
На почетокот, признава Мирко, бил воодушевен од прецизноста, сигурноста и фактот дека сè функционира. Но со текот на времето сфатил дека во таа совршена организација недостига нешто поважно — човечка топлина и спонтаност.
„Таму сè ти е на место, сè функционира, но си сам. Луѓето се ладни, односите површни, секој гледа само себе. Работа – дома – работа. Во петок чаша вино, во сабота прошетка, во недела спиење. И така со години. Сè е точно, но ништо не е топло,“ вели Мирко со насмевка која повеќе наликува на резигнација отколку на хумор.
Во Белград, вели, повторно го почувствувал животот — вревата, насмевките, разговорите без план и смисла што не доаѓа од парите, туку од луѓето.
„Овде ништо не е сигурно, но барем се чувствуваш жив,“ рекол.
„Таму сè има правило, но нема душа. Луѓето кај вас, ма колку да им е тешко, имаат еден со друг. Ние таму имаме сè — освен тоа.“
Неговата приказна открива вистина што многумина ја премолчуваат: дека животот во странство често има висока цена. Материјалната сигурност може да ја замени грижата, но не и топлината. Со работа може да се купи мир, но не и припадност.
Мирко одамна сфатил дека Швајцарија е земја на редот — но не и дом.
„Дом не е таму каде што сè функционира, туку каде што имаш со кого да го споделиш и доброто и лошото. А тоа не се мери во франци,“ заклучува тој.
Живее во елитната населба Колони во Женева, во изнајмен стан. Тешко е таму да имаш нешто свое — системот те тера да работиш, да трошиш и да останеш заробен во кругот. Додека работиш, можеш пристојно да живееш, но кога ќе дојде пензијата — останува само бегство од Швајцарија.
Иако има само 30 години и веќе 10 години работно искуство, неговите викенди речиси не постојат: еден слободен ден неделно, кој постојано се менува. Работи и за Нова година и за Божиќ. Кога доаѓа во Србија, сите го гледаат како гастарбајтер, а секоја негова мисла и одлука се мерат во франци.
Пријателите го гледаат како потенцијален инвеститор, како некој што би можел да ги реши нивните најголеми проблеми — невработеноста и несигурната иднина. За девојките, пак, не вреди ни да се зборува: поранешните се „престари“, а помладите брзо се заразуваат со „вирусот“ на спонзорството.
И покрај безнадежноста, Мирко решил да преземе нешто. Разбил касичка, избројал 15.000 евра и дошол во Белград да вложи во семејната куќа. Обложил се со камен, подигнал ограда висока два метра, сè средил со „вечен“ материјал. На прашањето „зошто?“, одговорил: „Каменот е вечен.“
Во Швајцарија, каде што работниците од Србија се речиси невидливи, еден Белграѓанин во најдобрите години дава сè од себе за да ја зачува куќата на своето детство — куќата што сè уште ја чувствува како свој дом. Секоја цигла, секој камен е симбол на неговиот корен и идентитет што не може да се купи.
На прашањето дали ѕвецкањето на мешалката за бетон значи негово враќање дома, Мирко изненадувачки одговорил дека за него нема живот во Србија. Во декември конечно ќе ги добие швајцарските документи — по 15 години борба станува Швајцарец. Но иронијата е што се гнаси од Швајцарија, а како поранешен Србин повеќе нема желба да се врати.
Планира да даде отказ, да оди на биро и да зема социјална помош од околу 2.000 евра месечно — доволно за преживување во скапата Женева.
„Пола Швајцарија е на биро!“, објаснува. „Никој не работи, сите живеат на товар на системот. Доаѓаат Албанци и Французи да работат за ситни пари, додека вистинските Швајцарци уживаат во својата мрзеливост.“
Србија, додава тој, е убаво место за живот ако имаш пари, но животот во странство го претворил во „светски човек“ кој насекаде се чувствува како странец. Единственото што можеби би го вратило назад е нова „мечка“ (мерцедес) — симбол на материјална слобода. Но и тој сон веќе го задушил.
Сега планира живот на Куба. По 15 години сивило и дожд во Женева, жедта за сонце и слобода станала посилна од сè. Ми го покажува погледот од станот во Колони — езеро под сиви облаци. „Такво е секогаш, пријателе,“ вели додека срка еспресо. „Куба е рај на земјата. Со 100 евра живееш како бог. Неподвижностите се евтини, сега е моментот за инвестиција. За неколку години цените ќе скокнат.“
Единствениот проблем, додава со полунасмевка, е што мора да ожени Кубанка за да може да купи стан под поволен кредит. Додека завршува со сладоледот, во неговите очи се гледа надеж за среќен крај. Но длабоко во себе, чувствувам — како и Његош — дека никој не е целосно среќен и самодоволен.
Разговаравме пристојно, без непријатност. На крај му ветив дека ќе го посетам во Хавана, бидејќи и самиот се борам со идејата за „среќа во животот“ и ме интересира дали кубанското сонце навистина е поблаго од немилосрдното, но вистинско српско.