Единствено семејство со дете во три села
Космовац, село во општина Бела Паланка, сместено под самиот Трем – највисокиот врв на Сува Планина, надалеку е познато по вредните сточари и дрвосечачи, но не ја избегна судбината на другите планински села. Младите, во потрага по работа во фабриките, се преселиле во Ниш, Бела Паланка, Белград, Пирот, Црвена Река и други места, па во селото останале претежно постари луѓе.
По завршувањето на Втората светска војна во Космовац живееле повеќе од 400 жители, а денес има едвај четириесетина. За разлика од мештаните кои со децении го напуштале селото, пред шест години од Албанија пристигнала Анила Чакони (48) со својот син Клаус.
Благодарение на неа, во Космовац повторно може да се слушне детска смеа, а Анила и нејзиниот сопруг Сашо Стефановиќ денес се единственото семејство со дете – не само во тоа село, туку и во соседните Топоница и Миљковац. Анила вели дека ѝ се допаѓа животот во Космовац, иако претходно никогаш не живеела на село.
„Живеев во Тирана, по професија сум кројачка и имав свој кројачки салон. Со сегашниот сопруг нè запозна човек што нè познаваше и двајцата. Сашо сакаше да се ожени и тој човек го донесе во Тирана. Се запознавме и Клаус и јас дојдовме во Космовац. Сите нè прифатија убаво, многу се љубезни со нас. На почетокот не знаев ниту еден збор српски, но учев малку по малку. Ми помогна тоа што одлично зборувам италијански, па гледав серии на италијански со превод на српски. Сега Клаус ми помага со многу зборови бидејќи е трето одделение и одлично зборува српски. Кога тргна во прво одделение, и јас одев кратко време на училиште и еден наставник ми држеше часови по српски јазик. Сега е поинаку, знам да пишувам и кирилица, иако сè уште потешко ја читам“, раскажува Анила.
Таа вели дека ѝ се допаѓа тоа што во Космовац нема метеж и бучава како во градот.
„Природата е прекрасна, воздухот е чист. Јадеме домашна, здрава храна што сами ја произведуваме без никакво прскање. На Клаус му е убаво тука. По цел ден е во природа и на чист воздух. Обожава што тука има свое куче и коњ, веќе научи и да јава. Често доаѓаат деца во селото со своите родители кои ги посетуваат куќите и имотите, па си игра со нив“, вели таа.
Според неа, животот на село многу се разликува од оној што го водела во град.
„Таму имав многу работа, многу муштерии, бидејќи знам да шијам цела женска гардероба – здолништа, фустани, комплети. За да стигнам сè да завршам, понекогаш спиев во салонот. И овде имам многу обврски, но е поинаку, порелаксирано. Имам работа во куќата и на нивата, му помагам на сопругот во многу работи. Тука научив да садам градина, да копам компири. Во Албанија баба ми имаше малку домати и пиперки, по десетина корења, а овде имаме голема градина. Чуваме крави, а порано имавме и овци, но моравме да ги продадеме кога пред две години свекорот доживеа мозочен удар. Чувањето овци е голема обврска, а сопругот има многу работа околу обезбедување сено за кравите и сечење дрва. Освен тоа, секој ден го вози Клаус до училиштето во Црвена Река и го враќа назад, бидејќи нема друг начин да оди на училиште. Црвена Река е оддалечена 14 километри“, објаснува Анила.
Таа додава дека неодамна ги положила тестовите за возачка дозвола и се надева дека наскоро ќе го положи и практичниот дел, па ќе може таа да го преземе возењето на синот до училиште. Преку интернет е во постојан контакт со родителите, братот и сестрата кои живеат во Тирана, а во лето редовно оди таму да ги посети.
Темелјко Стефановиќ (62), роднина на Сашо, вели дека во времето кога тој бил дете Космовац бил преполн со луѓе, а четиригодишното училиште имало 40 ученици.
„Клаус сега е единственото дете во селото, а некогаш имало сто ученици. До четврто одделение учеле тука, а од четврто до осмо во Црвена Река. Училиштето имаше и своја менза. Немаше семејство без полни трла со стока. Домаќинствата чуваа стотици овци и десетици крави, бидејќи ова подрачје на Сува Планина е ‘бог даден’ за сточарство. Во Космовац има дури 60 извори кои не пресушуваат ни во најголемите летни суши, па има доволно вода и за луѓето и за стоката“, вели тој.
Според негово мислење, Космовац, како и многу други планински села во Србија, немало да опустеат доколку државата навреме вовела земјоделски пензии.
„Луѓето се преселуваа во градовите затоа што се плашеа дека кога ќе остарат ќе останат без никакви примања. Се вработуваа во фабрики и таму градеа куќи и семејства. Младите се навикнаа на таков живот и сега тешко се одлучуваат да се вратат во селата“, истакнува тој.
Тој додава дека многумина од Космовац, иако живеат во Црвена Река или Бела Паланка, не ги напуштиле своите имоти, туку редовно ги посетуваат, ги обработуваат нивите и чуваат стока на Сува Планина. Во последните години селото го откриле и планинари и љубители на природата, па се градат сè повеќе викендички и расте бројот на оние што сакаат да уживаат во недопрената природа на овој крај.