Кога починал султанот Сулејман Величествениот, веќе бил старец, но ниту тогаш немал право на смрт – неговите поданици долго време криеле дека султанот е мртов.
Сулејман Величествениот имал 71 година кога починал во својот шатор, на бојното поле, среде битка против Унгарците. Околностите околу неговата смрт и денес се предмет на расправи меѓу историчарите – некои веруваат дека причината биле природните последици од староста, додека други посочуваат на гихт или дизентерија како можни причини за смртта на владетелот.
Еден од најголемите владетели на Отоманската империја починал ноќта меѓу 5 и 6 септември. Починал, но и – продолжил да владее!
Иронијата била во тоа што султанот никогаш не го дознал исходот од битката во која неговата војска победила. Неговата ненадејна смрт силно влијаела врз понатамошниот тек на воената кампања – напредувањето на османлиските трупи значително се забавило. Историчарите и денес размислуваат како би се развивале настаните доколку султанот поживеел уште неколку години.
И мртов морал да владее
Во тие моменти сè зависело од големиот везир Мехмед-паша Соколовиќ и неговата снаодливост. Додека борбите траеле, не смеело да се дознае за смртта на владетелот!
Балсамираното тело на султанот било облечено во царски одежди и поставувано покрај прозорците на шаторот за војската да може да го поздравува. Редовно се читало Куранот, слугите носеле храна и пијалак како и секој друг ден, а сè изгледало како ништо посебно да не се случува.
Главните задачи на Мехмед-паша Соколовиќ биле успешно да го заврши освојувањето, да спречи бунт во војската и безбедно да ја пренесе власта на новиот султан.
Ситуацијата за Соколовиќ била исклучително опасна. Што и да направел, можело да го чини живот. Секретарот и силехдар-агата, имитирајќи го ракописот на султанот, ги пишувале наредбите што ги диктирал Соколовиќ. Истата ноќ тој испратил порака до престолонаследникот Селим, кој бил во Кутахија, веднаш да тргне кон него.
Додека на 6 септември во страв се обидувал да ја сокрие смртта на султанот, веќе следниот ден пристигнала добра вест за Турците – бранителите на тврдината предводени од Никола Зрински биле поразени. Зрински, облечен во свечена облека со златен синџир и позлатена сабја, прв тргнал кон Турците кога веќе немало излез. Бил тешко ранет, а потоа и обезглавен.
Градот бил освоен, но „владеењето“ на Сулејман сè уште не смеело да заврши! Повторно биле пишувани наредби и писма во кои султанот ги известувал своите намесници за победата. Врховниот штитоносец Џафер го имитирал ракописот на Сулејман, а веднаш биле поделени и награди и покачувања на платите.
Доколку некој се прашал зошто султанот не се појавува меѓу војниците, биле смислувани изговори – болки во нозете, стомачни проблеми или исцрпеност поради староста.
Така, иако некои можеби ја насетувале вистината, Мехмед-паша Соколовиќ долго успевал да ја сокрие смртта на Сулејман Величествениот.
„Дали јас воопшто сум уште голем везир?“
Во меѓувреме, Селим брзо реагирал – најпрво заминал за Цариград, а потоа тргнал кон Белград каде што ја чекал својата војска.
Дури и кога Соколовиќ со војската тргнал кон Белград на 21 октомври 1566 година, телото на Сулејман било носено како тој сè уште да е жив. Поради лошата состојба на посмртните останки, Соколовиќ во кочијата ги ставал Хасан-ага и Џафер-ага за да го имитираат султанот.
Во близина на Белград, на 24 октомври, конечно ѝ било соопштено на војската дека султанот Сулејман е мртов. Тогаш настапил моментот на најголема неизвесност. Дали новиот султан ќе ја поздрави војската и ќе им даде награди на јаничарите? Дали Соколовиќ и везирите ќе бидат обвинети за смртта на султанот?
Прашања имало многу. Самиот Соколовиќ му рекол на Феридун-бег:
„Од каде да знам дали воопшто сум уште голем везир? Можеби султанот ќе постави некој друг на тоа место.“
Во Белград избувнал голем бунт во војската која не била задоволна од наградите што ги добила од новиот султан. Луѓето од придружбата на Селим II биле тепани и малтретирани, а му се заканувале и на самиот султан. На крај бил постигнат компромис и било ветено дека дополнителните награди ќе бидат исплатени по враќањето во престолнината.
Иако Мехмед-паша Соколовиќ стравувал од бунт, токму тоа му помогнало да остане на функцијата голем везир. Во следните години неговата моќ само растела, а со својата умешност ги прикривал слабостите на следните султани и го забавил опаѓањето на Отоманската империја.
Мавзолеј, џамија и манастир: Првото почивалиште на срцето на султанот
Според хроничарот Евлија Челебија, срцето, црниот дроб, желудникот и другите органи на Сулејман биле ставени во посебен златен сад и закопани на местото каде што починал.
Во 1570 година на тоа место бил изграден цел архитектонски комплекс – мавзолеј, џамија, дервишки манастир и касарна. Меморијалниот комплекс постоел повеќе од еден век, сè до 1693 година, кога Хабсбуршката војска ги протерала Турците од Унгарија и ги уништила објектите.
Од 2013 година во Сигетвар се вршат големи археолошки истражувања. Научниците пронашле бројни артефакти што укажуваат на постоење османлиски градби, но главната цел – срцето на султанот – сè уште не е пронајдена.
Особено внимание привлекол локалитетот Гибот-Турбек, каде што во 2014 и 2015 година биле откриени остатоци од населбата Турбек, основана во 1664 година.
Во есента 2015 година археолозите дошле до важно откритие – во урнатините на џамијата бил пронајден таен ходник и јама длабока два метра, за која се претпоставува дека била ограбена во минатото. Интересни биле и зачуваните декоративни елементи, кои многу потсетувале на дизајнот на мавзолејот на Сулејман во Истанбул.
Во Унгарија постои црква со плоча на која пишува дека таму се наоѓа срцето на султанот Сулејман. Но, професорот Пап, кој ја истражувал историјата на плочата, утврдил дека таа била поставена дури во 1916 година од политички причини. Во тоа време Турција и Унгарија, исцрпени од Првата светска војна, барале начин да се зближат, а плочата станала симбол на дипломатската соработка меѓу двете земји.