Повеќе од четириесет години, секој мај во „Месецот на Броз“, бројни автори, од регионот што некогаш беше покриен од Југославија, го отвораат вечното прашање – кој беше Тито? Дали тој беше човек за кого научија генерации и генерации во училиштата, за кого бајките сè уште are се раскажуваат на младата генерација или некој сосема друг?
Повеќе од четириесет години, секој мај во „месецот на Броз“, бројни автори, од регионот што некогаш беше покриен од Југославија, го отвораат вечното прашање – кој беше Тито? Дали тој беше човек за кого научија генерации и генерации во училиштата, за кого бајките сè уште are се раскажуваат на младата генерација или некој сосема друг?
Неговиот култ се негува и обновува скоро половина век. Целата земја беше натопена во сите форми на лично управување. Повеќе од 35 години, Југославија беше фасцинирана од него, горда на него, се радуваше на него, се заколна на него… Му беа подигнати споменици во секој дел од земјата, најдобрите југословенски фабрики и училишта, најпримерните воени касарни, централно улиците и плоштадите на сите југословенски градови. Неговото име го носеше еден град во сите поранешни југословенски републики и провинции.
Тој беше наградуван со Орден на народен херој на Југославија три пати, доби илјадници златни значки и повелби, плакети и клучеви, носител е на 16 највисоки југословенски и 98 ордени и медали што му ги доделија 59 земји во светот. Прогласен е за почесен член на сите седум југословенски академии на науки и уметности и е унапреден во почесен доктор на три светски и седум домашни универзитети.
Се чини дека сè започна во есента 1942 година, на една од херцеговинските планини, на состанокот на кој присуствуваа Тито, Ранковиќ, Кардеj и Џилас. Заклучокот беше недвосмислен: „Ние не го популаризираме доволно Тито. Ние мора да имаме водач, човек кон кого се приврзани масите. На воениот водач. Секретар на партијата. Начинот на кој Русите го имаат Сталин. “Тогаш култот кон Тито започна да се оформува. Јосип Броз дефинитивно стана Тито.
Според официјалните податоци, во 1946 година, на 53-от роденден на Тито, 12.500 млади луѓе и војници, трчајќи по 9000 километри долга патека, носеле шест републички штафети, штафетите на Армијата, Белград, Трст… и, се разбира, „Сината Книга”. Нивната дестинација беше Белата куќа. Но, за жал – таму немаше маршал. Ги чекаше секретарот на Владата Митар Бакиќ. Претседателот мораше да замине во Загреб. Штафетите мораа да тргнат кон хрватската престолнина со цел Генералниот секретар на Партијата лично да ги добие палките.
Од година во година, бројот на штафетни носачи и должината на патот по кој тие се движеа се зголемуваа. Десет години подоцна имало 1.400.000 превозници, а трасата била долга 96.000 километри.
До 1956 година, Тито ги прими последните носители на диригентската палка пред Белата палата во Белград, а на тоа претходеше свечен пречек на Плоштадот Република. Концептот делумно се смени во 1953 година, кога, по предавањето, членовите на Здружението за физичко образование „Партизан“ изведоа сет гимнастички вежби во дворот на Белата палата. Церемонијата се премести од републиката Трг на стадионот ЈНА во 1955 година, од каде носителите на диригентската палка заминаа во Белата палата. Следната година Тито дојде на стадионот. Оттогаш, предавањето на „магичната“ диригентска палка на „најголемиот син на нашите народи и националности“, кое ќе стане симбол на врховниот авторитет, ќе биде организирано како дел од слетувањето на стадионот на ЈНА.
На лична иницијатива на Јосип Броз, Младинската асоцијација на Југославија во 1957 година одлучи да го прослави 25 Мај како Ден на младоста. Штафетата го менува своето име и наместо „Тито“ станува „Младинска штафета“. Прво ќе го предаде Мика Трипало, еден од оние што ќе бидат вградени во уништувачите на темелите на Југославија.
Од 1957 до 1987 година, штафетата на младите се пресели од Србија пет пати, од Косово три пати; од Војводина двајца; петмина од Босна и Херцеговина; петмина од Хрватска, четворица од Македонија; од Словенија четири пати и од Црна Гора три пати.
Маѓепсаните Југословени, предводени од Србите, со децении ќе го слават роденденот на Броз, 25 мај, 25 мај. „Пораката со желби за долг живот и добро здравје“ започна во 1945 година, кога, по предлог на младите од Крагуевац, беше покрената „Штафетата на Тито“. Но, историјата кажува нешто друго: Елем, вака беше
По повод одбележувањето на Денот на младите во 1987 година, изби скандал кога во Словенија беше објавен идејниот дизајн на штафетата на студиото за дизајн на дизајнубjана „Нов колективизам“. Тоа беше, всушност, преработен германски нацистички постер „Трет рајх“ од Ричард Клајн. Конечното решение, кое на крајот беше усвоено, исто така се разликуваше од претходните релеи. Направен е од плексиглас, со осум капки крв што се чинеше дека укажува на крваво распаѓање на Југославија. Штафетата започна од Триглав таа година.
На 21 март, десет алпинисти едвај успеаја да ја развијат националната тробојка, по неколкучасовни перипетии. И на митингот, на стадионот на ЈНА, Ѓорѓр Балашевиќ ја отпеа песната „Стариот оркестар“, која беше протолкувана како порака до Претседателството на СФРЈ.