Називот „Сумела“ потекнува од грчкиот израз за „црна планина“ – мелас орос!
Во средината на нетакнатата природа на националниот парк Алтиндере, на стрмна карпа во Понтските Алпи во областа Трабзон, се наоѓа едно од највеличествените свети места во Турција – манастирот Сумела. На висина од околу 1200 метри, тој буквално „виси“ над бездна.
Легендата вели дека двајца грчки монаси – еден од Цариград, а другиот од Атина – истовремено сонувале икона на Богородица која им порачала да ѝ „изградат дом“ на планината над Трабзон. Водени од тој сон, тие пронашле пештера со чудотворна икона, за која се верува дека ја насликал самиот апостол Лука. Таму останале до крајот на животот, а со текот на времето, на тоа место бил изграден манастирот Сумела.
Називот „Сумела“ потекнува од грчкиот збор за „црна планина“ – мелас орос. Во текот на вековите, ова свето место било духовен и културен центар на православието во регионот. Манастирот бил основан во 4 век, а денешниот монументален изглед го добил во византискиот и османлискиот период, особено за време на династијата Комнини.
Иако најстарите делови датираат уште од времето на императорите Анастасиј и Јустинијан, поголемата градба започнала во 13 век. Во 15 век, кога Трабзон паднал под власта на султанот Мехмед II Освојувачот, манастирот останал нетакнат благодарение на султановиот указ за заштита на верските објекти. Неговиот син, султанот Селим I, дополнително го обновил и го збогатил со вредни книги и златни украси.
Она што ја прави Сумела единствена е нејзината импресивна архитектура – целиот комплекс е прилагоден на карпата, во која делумно е врежан. Главната црква се наоѓа во пештера, а околу неа се распоредени бројни објекти: параклиси, монашки ќелии, библиотека, кујни и аквадукт.
Внатрешноста и надворешните ѕидови на црквата се богато украсени со фрески кои прикажуваат сцени од животот на Исус Христос, Богородица и библиските приказни – од создавањето на Адам и Ева, до Христовите чуда и воскресението. За жал, многу од фреските се оштетени, не само од времето. На повеќето ликови недостасуваат очите, бидејќи народот верувал дека тие имаат чудотворна моќ. Луѓето ја гребеле бојата од ѕидовите и ја вареле, надевајќи се дека ќе оздрават.
Манастирот бил напуштен на почетокот на 20 век, а во 2015 година бил целосно затворен за јавноста поради опасност од одрони. Темелната обнова траела речиси пет години, и денес повторно е отворен за посетители и поклоници. Иако е многу посетен во текот на целата година, најголема гужва има на 15 август – празникот Успение на Пресвета Богородица, кога се служи литургија што собира православни верници од целиот свет.
До манастирот може да се стигне со организиран превоз од подножјето на планината (цената е околу 3 евра), а последниот дел од патот води низ стрмна и живописна шумска патека долга околу 500 метри. Иако искачувањето е напорно, наградата е погледот што го одзема здивот. На патеката се наоѓа и мала црква посветена на света Варвара, каде што, според преданието, монасите се криеле за време на обновата на манастирот.
Без оглед на бројните посетители, во манастирот владее тишина. Верници и туристи од сите вероисповеди и народи споделуваат исто чувство на почит кон ова свето место. Секој агол раскажува своја приказна – фреските, тесните скали, прозорците врежани во карпата. Црквата во пештерата ги чува највредните фрески кои, и без очи, сè уште фасцинираат со својата убавина.
Денес, Сумела се наоѓа на привремената листа на светско наследство на УНЕСКО и е неизбежна дестинација на картата на културниот туризам во Турција. Дел е од Националниот парк Алтиндере, па освен духовното искуство, посетителите можат да уживаат и во неверојатната природа. Манастирот може да се посети од април до октомври, а влезницата чини 20 евра.