Приказната за Саша Божовиќ, чие бебе почина, ѝ носи солзи, а трагедијата ја инспирираше да ја напише најчитаната книга во Југославија.
– Оваа книга не ја имав намера за историчари. Оваа книга е наменета само за обичниот, чесен, благороден и чувствителен читател – рече еднаш д-р Саша Божовиќ.
„Детето што го носам е голема радост и за Божовиќ и за Магазиновиќ. Бора и нејзините браќа веќе прават планови за радоста што не очекува. Мајка секое утро пече палачинки за да ми ги донесе топли за појадок. Првото дете, првото внуче, првиот син го очекуваат меѓу осум чичковци Иако времињата се мрачни, не мислиме на најлошото, не мислиме дека војната ќе ни се заканува во се“.
Овие реченици се пасус и почеток на најчитаната книга во поранешна СФРЈ во 1980 година, пишува Еспресо.
Додека многумина подоцна пишуваа дека книгата „За тебе, Долорес моја“ од д-р Саша Божовиќ е комунистичка пропаганда, со тоа нема да се согласат оние што ја прочитале во еден здив. Ова трогателно сведоштво за трагедијата на една мајка, кое ги отсликува страдањата на цел народ во Втората светска војна, се продаде во рекорден број примероци.
Надежта за подобро утре на оваа докторка не исчезнала ниту кога дознала дека е во благословена состојба на разлика од неколку дена, токму во моментот кога паднале првите бомби.
Саша Божовиќ дипломирал на Медицинскиот факултет во Белград во 1937 година. По бомбардирањето на Белград, на 6 април 1941 година, како бремена жена, со сопругот д-р Борислав Божовиќ заминала во Подгорица, неговото родно место.
Борислав Божовиќ бил еден од главните организатори на востанието во Црна Гора. По неговото заминување кај партизаните, во јули 1941 година, Саша бил уапсен од Италијанците и одведен во логор во албанскиот град Каваја.
Во кампот таа веќе беше бремена во осмиот месец и таму минуваше низ вистински пекол. Ретко кој би останал рамнодушен на нејзините зборови напишани во потресна исповед.
– Мал кафез. Ако седнам главата ми удира и згрчена, ако легнам кратко е па морам пак да се згрчам. Тоа е ужасно заморно. Не можам да заспијам. Некогаш седам, некогаш легнувам. Ноќта го заменува денот, а денот ја заменува ноќта. Времето минува во ништо. Зјапам во вселената.
Често главата е празна, без мисли или движења. Почнуваат да ми се сечат летвите на кои лежам. Се пишуваат во празно место, а рабовите се остри. се движам. се вртам. Раните се отвораат. Боли. Не можам да најдам место. Дека таа за мене е ќелија обземена од болви во „Куќата на Рогошиќ“. Барем ќе одев, ќе стоев. Ја гледам Радуловиќка. Тој спие. А децата спијат. јас размислувам. Тие се тенки, па претпоставувам дека не стојат добро на нерамни летви. Што за мене? Осми месец од бременоста! Ги бројам летвите. Ги бројам јазлите на летвите – тоа е извадок од нејзиниот роман… во книгата е детално опишано нејзиното мачење, почнувајќи од тоа како ја џвакала кората сув леб за да има млеко за бебето.
Подоцна, Саша била префрлена во болница во Тирана пред да се породи, каде што родила ќерка во ноември 1941 година, која и го дала името Долорес, по шпанската револуционерка Долорес Ибарура, „La Pasionaria“. Во Тирана се прошири веста дека докторка родила дете во затвор, а нејзиниот пекол не застанал ниту тука.
Кон крајот на 1941 година, заедно со нејзината ќерка, била разменета со италијански офицери кои биле заробени од партизаните. На ослободената територија на Црна Гора како лекар ги формирала првите селски партизански болници во Црна Гора. Продолжила да работи како лекар, а често запаѓала во неволја. Да му дадеш шолја млеко на своето дете кое плаче од глад или на ранет кој со денови не пробал ништо…
Оваа хероина ги спасила ранетите борци од смрт, а единствената личност која не успеала да ја спаси е нејзината Долорес. Нејзината ќерка починала на 7 март 1943 година, за време на битката кај Неретва, кога имала само година и пол. Девојчето починало како последица на смрзнување, исцрпеност и глад.
Саша Божовиќ беше единствениот преживеан од четничка заседа во септември 1943 година, возејќи камион на патот од Пљевље кон Пријепоље пред селото Јабука, кога беа убиени Бошко Буха и Богдан Радан, политички комесар.
Мајчината болка, очај и чувство на празнина се менуваа наизменично, но преовладуваше чудесна виталност со сознанието дека мора да се продолжи и дека има луѓе на кои мора да им се помогне. Таа го продолжила животот, основала семејство и починала во 1995 година во Белград.
Некаде при крајот на својот живот, Саша Божовиќ, враќајќи се уште еднаш на својата „Долорес“, рече: „Оваа книга не ја имав за историчарите. Оваа книга е наменета само за обичниот, чесен, благороден и чувствителен читател“.