Стјуардесата Весна Вуловиќ од познатата југословенска компанија за воздушен транспорт (ЈАТ), која веќе не постои, стана хероина на нашата нација, а нејзиното име е симбол на среќата. Имено, на 26 јануари 1972 година, според планот, Весна воопшто не требало да биде во авионот, таа била заменета со истоимената колешка. Имено, со 23 патници и уште четворица членови на екипажот летал од Стокхолм до Белград, преку Копенхаген и Загреб. Сепак, тие никогаш не стигнале до својата дестинација. До денес не е откриено кој ја поставил бомбата во леталото што експлодирало над тогашна Чехословачка, додека биле на височина од 10.000 метри. Весна била единствената која преживеала, а во тој момент имала само 20 години.
„Тој факт е сепак неверојатен. Имаше случаи на луѓе кои преживеале падови од голема височина, на пример советски и британски авијатичари за време на Втората светска војна, но некој да преживее пад од 10.000 метри… “, Илја Кукобат, авијациски историчар и соработник на Институтот за Современа историја, изјави за Би-Би-Си на српски.
Кој е виновен за авионската несреќа?
Истрагата, спроведена во тоа време во Чехословачка, покажа дека причина за авионската несреќа е експлозија на бомба. Можните причини се усташкиот атентат на Џемал Бједиќ, мина во товарниот дел на авионот и чехословачките воздухопловни сили кои испукале ракета по грешка. Но, точниот виновник никогаш не беше утврден.
„Југословенските истражители беа поканети да учествуваат во чехословачката истрага. Во краткото резиме на извештајот, што го објави нашата Федерална управа за цивилно воздухопловство, во редовниот годишен билтен за редовни авионски несреќи пишуваше дека се работи за бомба“, објаснува Кукобат.
Авионот се урнал среде експлозија на куфер кој бил потпрен на преградниот ѕид на првиот багажен простор, изјави за „Политика“ пред 13 години Златко Вереш, тогашниот шеф на југословенската контрола на летање и експерт за авионски несреќи.
„ Се појавија различни теории, бидејќи раководството на СФРЈ никогаш не сакаше да го објави името на човекот кој ја внесе бомбата во авионот , иако непобитно беше утврдено дека тој е припадник на хрватската екстремна емиграција“, рече Вереш.
Како преживеа Весна?
Весна Вуловиќ ја спаси тоа што остана во задниот дел на авионот, кој остана релативно недопрен, па контролните површини на опашката делуваа како крило и го ублажија падот. Авионот ДЦ-9 на Јат се урна во селото Српска Каменица, денеска во Чешка.
Весна ја пронашол локалниот шумар Бруно Хенке.
„Сецкав дрва во шумата кога ја слушнав експлозијата. Истрчав надвор и видов луѓе како летаат низ воздухот“, рече тој една година по несреќата.
Во војска, вели, научил колку е важна прва помош, па помогнал да ја преврзе 22-годишната Весна.
„Кога пристигна брзата помош, ја ставивме девојката на носилка и ја предадовме на лекарите“, додаде тој.
Набргу потоа на Хенке му се роди внука – го доби името Весна.
Веста дека Вуловиќ преживеа пад од 10.000 метри „ги збуни врвните медицински експерти и го шокираше светот, чудото не беше вистинскиот збор, мораше да се измисли ново“, пишува рецензијата на РТВ во текст од 1979 година.
Бобан Митровиќ, пензионирана стјуардеса, во тие денови го очекуваше својот прв распоред на летање по завршувањето на исцрпувачкиот шестмесечен курс за летачки екипаж.
Во тие години ЈАТ беше омилен работодавач кај младите поради можноста да патуваат низ светот и да заработат пристојни пари, а конкуренцијата за прием на обука беше огромна, вели тој.
„Како да ми запре животот кога ја слушнав веста за оваа трагедија. Не ми беше грижа кога видов дека еден месец подоцна треба да бидам во екипажот на летот за Прага“, се сеќава Митровиќ.
Но, тој не се откажал и две години по трагедијата ја запознал Весна Вуловиќ, која по долго закрепнување почнала да работи како таканаречена стјуардеса на земја, до нејзиното пензионирање.
Поради сето ова, нејзиниот случај со децении привлекува големо медиумско внимание ширум светот. Дури и познатите Mythbusters (Busters of myths/предрасуди) од каналот Discovery, снимија епизода за неа и проверија како е можно таа да преживее .
„Нема живот на 10.000 метри, плус декомпресија прави се, може да направи многу штета… само што преживеа, а камоли падот“, вели Кукобат.
Лука Поповиќ, експерт за воздушен сообраќај, ниту денеска не може да објасни како Вуловиќ, за која тогаш медиумите пишуваа дека „седум пати ѝ избегала на смртта“, го преживеал падот од 10.000 метри.
„Бомбата била поставена во областа каде што се наоѓа багажот. Покрај експлозијата, падот го преживеала и Весна Вуловиќ“, вели Поповиќ.
Вуловиќ рече дека била врзана за седиштето во задниот дел на авионот, кое по експлозијата останало закачено за тоалетите и паднало на планина покриена со снег.
Според едно нејзино сведочење, Весна Вуловиќ забележала дека на еден од патниците и е чудно кога се качувала во авионот во Копенхаген.
Наводно, мажот не се вратил во авионот и таа верувала дека тој ја поставил бомбата, но ниту тоа не е докажано, вели Кукобат.
„Дадов стотици интервјуа, секогаш повторувајќи ја истата приказна. И дека, по несреќата, ме најде шумарот Бруно Хенке, поранешен војник на Рајхот, кој со група селани со батериски ламби ја пребаруваа областа каде што падна авионот. Дека ќерката на Хенке родила девојче по пет месеци и и го дала името по мене. На местото на трагедијата е поставен голем споменик. Повеќе за се – ниту збор“, изјави тогаш Весна.
По несреќата, Вуловиќ неколку дена беше во кома.
Имала фрактура на черепот, а подоцна и интрацеребрално крварење. Ги скршила двете нозе, неколку ребра, три рбетни пршлени и скршеница на карлицата.
Поради овие повреди таа била парализирана од половината надолу. Благодарение на чешките лекари, особено на докторката Ива Фусек, која оперирала во Прага, Весна Вуловиќ десет месеци по падот повторно можела да оди. Своето закрепнување го препишала на „српскиот инает“ и исхраната од детството – чоколадо, спанаќ и рибино масло.
„Оваа девојка од небото точно знае која е, од каде е, се сеќава, би рекол, на целиот свој претживот. Но, нема поим дека била во авионот, не знае што се случило со авион или како се повредила таа амнезија, лекарите ја нарекуваат делумно ретроградна, и среќа што и се случи на Весна, всушност, таа делумна амнезија, секако предизвикана од одредена мозочна контузија (амнезија ќе исчезне со текот на времето). лик за Весна. Со неа Весна од мозокот ги избриша моментите на страшниот настан, амнезијата како своевидно одбранбено дејство на организмот ги уништи трагите на драмата во психата на Весна која доколку ја имаше ќе предизвикаше грчеви, болки и плачливи чуда што го спасија животот на девојка која падна од 10.000 метри височина“, напиша новинарот на Југопапир кој прв ја интервјуираше Весна по авионската несреќа.
Таа стана почесен граѓанин на Српска Каменица, а претседателот на Југославија, Јосип Броз Тито и ја врачи наградата народен херој. А Мирослав Илиќ, легендата на народната музика, ѝ ја посвети песната „Весна стјуардеса“.
Почина заборавена од сите на 66-годишна возраст
Иако го преживеа невозможното, срцето на Весна, се чини, не можеше да го издржи заборавот. Имено, како што минувале годините, службениците се помалку се навраќале наназад, а поранешната стјуардеса едвај врзувала крај со крај со пензија која изнесувала 30.000 динари. Се шпекулираше и дека го сменила станот во помал, за да се справи со финансиските проблеми.
И сето тоа не можеше да го слушнеш од неа, бидејќи таа гордо се бореше, но тажните факти ги кажаа соседите дури по нејзината смрт и открија дека таа нема доволно пари ни за сметките и дека живее тешко.
„Многу е полесно да се умре. Ми беше многу потешко да преживеам отколку за оние што загинаа. Не размислувам за несреќата секој ден. Но, политиката во оваа земја ме изморува. Моето срце повеќе не може да издржи. Доста ми е“, рече таа. беше за данската телевизија ДР.
Таа со денови не контактирала со пријателите, па тие се јавиле во полиција. Кога влегле во станот, во станот го пронашле нејзиното безживотно тело. Утврдено е дека таа починала неколку дена пред тоа.
„Се уште сум во шок, денеска ме известија дека ја пронашле Весна. Сè уште чекам да го однесат телото, не сум во можност да разговарам за деталите“, изјави тогаш нејзиниот брат за медиумите.
Педесет и три години подоцна, на официјалната веб-страница на Гинисовата книга на рекорди, нејзиното име се уште е напишано – го преживеала падот од највисоката висина во историјата.