Во разорниот пожар во 2004 година, исчезнаа повеќе од половина од зградите на српската царска лавра, но светите мошти кои се наоѓаа во просториите зафатени од пожарот за чудо останаа недопрени.
Српски манастир лоциран во северниот дел на Света Гора , држава на православни монаси која постои повеќе од илјада години, Чиландар се наоѓа на Атон, третиот раб на полуостровот Халкидики во северна Грција, на 2,5 километри од морето.
Манастирот Хиландар претставува еден од најважните центри на српската култура и духовност . Низ вековите, релативно заштитен од напади и грабежи, во безбедноста на Света Гора и нејзината автономија, беше поштеден од судбината што ги снајде речиси сите други српски манастири. Во Хиландар е зачувана најбогатата збирка на оригинални стари ракописи, икони и фрески , така што денес ја претставува најзначајната ризница на српската средновековна култура воопшто.
Според една легенда, името на српската царска лавра Чиландар потекнува од зборовите хили – илјада или мноштво и андара – магла, откако Дева Марија чудесно го спасила Чиландар, кој и бил посветен, од инвазијата на крстоносците кои го запалиле и ограбиле Константинопол во 1204 година.
Според легендата, кога две групи напаѓачи почнале да напредуваат од север и југ кон манастирот, Богородица испратила магла од шумите на Милет да ги опколи. Дезориентираните бандити налетаа еден на друг и почнаа да се убиваат.
Тројцата латински крстоносци кои го преживеале нападот се предале и побарале да останат како православни монаси во Хиландар.
Меѓутоа, многу години подоцна, во март 2004 година, манастирот Чиландар на Света Гора бил зафатен од разорен пожар кој целосно ги уништил гостилницата, игуменот, дел од монашките ќелии, Белата резиденција од 17 век, малата црква од 17 век и административните канцеларии.
Први на помош на братството во гаснењето на пожарот биле Светогорските монаси од соседните манастири. Следниот ден пристигна помош од Карелија, потоа на државно ниво, војската, но и од нашинците и нивните пријатели од Солун и околината. Пожарот не стигна ниту до ризницата, ниту до манастирската библиотека, па и покрај големата материјална штета, спасени се највредните мошти.
Најстарото нешто што изгорело и најголемата загуба е антимин (литургиско платно што ги прикажува страдањата на Христос и неговиот погреб, кое е поставено на олтарната маса во црквата) од 14 век. потоа изгореа дваесетина икони од 17 и 18 век, а исто така и познатата композиција на Паја Јовановиќ „Крунисувањето на царот Душан“.
Пожарот избувнал нешто по 1 часот по полноќ во еден од оџаците на северозападниот студентски дом наречен Игуменарија или Дохија. Пожарот, кој ја зафатил сувата дрвена покривна конструкција покриена со камена покривка, брзо се проширил на целата северна страна на манастирскиот комплекс, сè до црквата Свети Архангели и Св.Савската кула.
До изгаснувањето на пожарот, повеќе од половина од зградите на српската царска лавра исчезнаа во пламените јазици што избувнаа ноќта меѓу 3 и 4 март 2004 година.
Сепак, се покажа дека светите мошти кои се наоѓале во просториите зафатени од пожарот за чудо останале недопрени.
Интересно е што процедурата за влез на Света Гора и посета на нејзините манастири, особено за оние кои првпат ги посетиле, била исклучително комплицирана. Посетите на Света Гора се ограничени и од манастирот Чиландар се бара да се придржува до соодветните процедури. Сепак, денес е многу полесно и поедноставно отколку што беше порано. За тоа сведочи се поголемиот број на поклоници кои ја посетуваат Света Гора во текот на целата година, а особено во летниот период.
Света Гора е дел од грчката држава, но има автономија во неа, гарантирана со Уставот на Република Грција.
Самата Богородица се смета за игуманија на ова свето место. Според античката традиција, на Света Гора е на сила АВАТОН („да не се гази“). Женско стапало не може да стапне во машки манастири каде што е на сила „аватон“.
Не само женско стапало, туку секој што не е најавен за влез на Света Гора. На оние кои не се од православна вероисповед им треба посебна дозвола за посета.
На Света Гора се пристапува со чамец, од столбовите лоцирани во Јерисос и Уранополи. За да дојдете на Света Гора, прво треба да побарате и да добиете благослов да го посетите и престојувате во манастирот, а потоа на денот на пристигнувањето да соберете дозвола за престој на Света Гора – diamonitrion (ΔΙΑΜΟΝΗΤΉΡΙΟN).
Она што е многу важно за посетата на Света Гора е тоа што треба долго да го планирате своето патување. Да бидеш толку подготвен и решен да го посетиш ова свето место што кога конечно ќе стигнеш таму целосно ќе ја почувствуваш целта на своето патување и молитва.
Целта е да истраеш во одлуката да одиш во Хиландар. Такво патување се случува само еднаш во животот.