Филис Чеслер, денес 72-годишна феминистка и професорка емерита по психологија и женски студии на Градскиот универзитет во Њујорк, во својата четиринаесетта книга „Американска невеста во Кабул“ за првпат ја раскажува потресната приказна за петте месеци кои, како млада невеста, ги поминала заробена во едно авганистанско домаќинство.
„Еднаш живеев во харем во Авганистан. Не влегов во таа земја како дипломат, новинарка, наставничка или хуманитарка. Стигнав како млада Еврејка, невеста на синот на еден од најбогатите луѓе во земјата. Бев заробена – не затоа што ме киднапираа, туку затоа што самата се предадов на таа судбина.“
Годината е 1959. Филис има само 18 години кога се заљубува во „принцот“ – постар, згоден, темнокож, западно образован странец. Тој е Авганистанец, по име Абдул-Карим. Се запознаваат на колеџот Бард: тој студира економија и политика, таа – литература.
Абдул-Карим е син на еден од основачите на модерниот банкарски систем во Авганистан. Носи дизајнерски очила, костуми по мерка, и престојува во хотелот „Плаза“ кога доаѓа во Њујорк. Тој е муслиман. Филис потекнува од ортодоксно еврејско семејство во Бруклин. Татко ѝ продавал сода-вода од врата на врата.
Религијата не им е тема. Наместо тоа, разговараат за филм, опера, театар. Живеат како боеми. По две години врска, Филис изразува желба да патува. Тој ѝ предлага брак:
„Во муслиманскиот свет, не можеме да патуваме заедно ако не сме венчани“, ѝ вели.
Наивно прифаќа. Родителите ѝ се очајни. Се венчаваат на граѓанска церемонија, без присуство на семејството.
Патуваат низ Европа на меден месец, со план да „поминат“ низ Кабул. Но Кабул е крајната дестинација.
По слетувањето ги пречекуваат 30 роднини – меѓу нив и три свекрви. Шокирана е. Забележува дека биолошката мајка на мажот, Бебугул, е само прва од трите жени на неговиот татко.
Семејството е топло, но таа чувствува немир. На аеродромот ѝ го одземаат американскиот пасош – „само формалност“, велат. Наивно го предава. Никогаш повеќе нема да го види.
Без пасош, Филис станува подложна на авганистанските закони. Живее во огромен семеен имот со европски куќи, градини, тераси. Станува дел од заедница со еден патријарх, три жени, 21 дете, внуци, зетови, снаи, слуги.
Има само 20 години. Домот ѝ станува затвор. Нејзиниот харем.
Го слават нејзиното доаѓање со богата трпеза, но нејзиниот „странски“ стомак не ја поднесува локалната храна. Мирисот на гхи (традиционален путер) ѝ предизвикува мачнина. Се храни тајно од конзерви.
По две недели, излегла од имотот само двапати – секогаш под стража.
Еден ден излегла на приватна тераса во бикини. Настанала паника. Работниците ја виделе и пријавиле „разголена жена“. Мажот ѝ ја предупредил: „Ќе мислат дека водиме јавна куќа.“ Потоа ја запишала реченицата:
„Немам никаква слобода. Станувам параноична? Не. Имам причина да се плашам.“
Свекрва ѝ ѝ наредила на слугите да не ѝ варат вода за пиење. Се разболела од дизентерија.
Свекрвата започнала кампања да ја преобрати во ислам. Ѝ подарувала молитвени простирки и броеници. Стравувајќи за својот живот, Филис на крајот изговорила:
„Постои еден Бог, Алах, и Мухамед е неговиот пророк.“
Но дури и тогаш, свекрвата ја навредувала – ја плукала и ја нарекувала „Јахуд“ – Еврејка.
Кога се пожалувала на мажот, тој ѝ рекол дека претерува. Почнал и физички да ја злоставува. Двапати се обидела да избега – безуспешно. Американската амбасада ја одбила: нема пасош, нема права.
Тешко се разболела – температура над 40°C. Никој не ѝ верувал. Дури кога паднала во кома, повикале лекар. Дијагнозата: хепатитис.
Побарала американски лекар. Ја прегледал под надзор и ѝ прошепотел:
„Мораш итно да се вратиш во САД.“
Истата вечер, свекрвата се обидела да ѝ ја извади иглата со инфузијата. Врескала, заовата ѝ притрчала во помош. Рекла на мажот дека неговата мајка сака да ја убие. Тој – ништо.
А тогаш ја силувал – болна и слаба – обид да ја направи бремена и да ја врзе за Авганистан.
Кога сфатила дека менструацијата ѝ доцни, решила: мора да побегне.
Последна шанса – обраќање до свекорот. Испратила порака преку слуга.
Тој се појавил и рекол:
„Најдобро е да заминеш, со наша дозвола и авганистански пасош. Добиваш виза од шест месеци заради здравјето.“
Во раката држел пасош со број 17384. Сè уште го чува.
Мажот бил бесен, ја претепал. Но таа не се откажала. Кога влегувала во авионот, тој бил уверен дека ќе се врати.
Но кога авионот полетал, почувствувала ослободување. Слетала во САД, бакнала земја. Имала спонтан абортус. Телото одлучило наместо неа.
Се вратила на студии, нашла работа, запишала постдипломски студии. По две години, бракот со Абдул-Карим бил поништен.
Побегна. И никогаш не се врати.