Во нашиот народ длабоко е вкоренето верувањето дека Свети Илија и Огнена Марија се брат и сестра – две небесни суштества кои заедно управуваат со громови, бури и оган.
Додека Илија „удира со громови“, Марија „пали со оган“, па нивните празници, кои православните ги слават со само три дена разлика (30 јули и 2 август), се гледаат како небесен двоец склон кон строги казни.
Сепак, кога ќе се погледне во историјата и црковното предание, станува јасно дека тие се разделени не само по значење – туку и по време.
Свети Илија Тесвитски бил голем пророк кој живеел во Израел во 9 век пред Христос, за време на царот Ахав. Неговото име и дело се запишани во Стариот Завет, а познат е по својата силна вера, борбата против идолопоклонството и чудесното вознесување на небото во огнена кочија.
Во православната црква се почитува како пророк и претеча на второто доаѓање Христово, а неговиот празник – Илинден – се одбележува на 2 август (според новиот календар).
За разлика од Илија, Огнена Марија не е митско суштество, ниту сестра од библиски времиња, туку вистинска христијанска светителка – Света великомаченица Марина од Антиохија.
Таа живеела во 3 век по Христос, во времето на царот Диоклецијан, кога христијаните страдале поради својата вера. Марина, одбивајќи да се откаже од Христос, била изложена на огнени маки и обезглавена – што во народот создало претстава за светителка поврзана со огнот.
Токму поради тоа го добила прекарот Огнена, а нејзиниот празник, 30 јули, до ден-денес носи силна симболика – не се пали оган, не се работи на поле, не се излегува од дома.
Кога ќе се споредат биографиите на овие двајца светители, се гледа дека меѓу нив постои временска разлика од повеќе од илјада години: Свети Илија – околу 850 година пред нашата ера, а Света Марина (Огнена Марија) – околу 290 година по нашата ера.
Значи, не само што не можеле да бидат брат и сестра, туку не живееле ни во истата епоха, ниту потекнуваат од иста цивилизација. Илија е пророк од еврејскиот народ, додека Марина е маченичка од паганска Антиохија која го прифатила христијанството.
Црквата ги слави како поединечни личности, секој со својата историска и духовна мисија – но никогаш заедно, ниту во семејна врска.
Како настанало народното верување? Оваа погрешна претстава за „огнените роднини“ потекнува од предхристијански архетипови. Во словенската митологија постоеле божества кои управувале со гром и оган – Перун и неговата сестра или сопруга. Со прифаќањето на христијанството, тие митски елементи биле пренесени на христијански светители, кои биле слични по симболика.
Така Свети Илија ги наследил особините на Перун, а Света Марина ја добила улогата на „женска сила на огнот“. Народот, природно, барал врска меѓу нив и измислил сродство кое никогаш не постоело.
Иако Црквата не го потврдува верувањето дека Огнена Марија и Свети Илија се брат и сестра, ја почитува народната побожност како израз на духовна потреба да се објаснат и обожат сите сили на небото. Затоа свештениците често укажуваат на разликата меѓу народното предание и верата на Црквата, повикувајќи ги верниците празниците да ги слават во молитва, а не во страв.
Свети Илија и Света Марина споделуваат слична симболика – оган, сила, правда. Но не споделуваат крв. Не споделуваат време. Не споделуваат потекло. Нивното „сродство“ постои само во народната свест, во приказните кои се обидувале да ги објаснат природните појави преку ликовите на светците.