Божиќниот пост, кој започнува на 28 ноември и трае до навечерието на Христовото раѓање, е еден од најважните духовни периоди во православието. Од секогаш, кај словенските народи постот не се сфаќал само како воздржување од храна, туку како тивко патување кон внатрешен мир, простување и прочистување на душата.
Постот – состојба на срцето, не на трпезата
Во православната традиција, вистинскиот пост започнува од внатре:
со смирување, простување и воздржување од негативни мисли.
Човек не може да пости со срце полно со омраза – духовниот мир е основа на постот.
Во домoвите ширум словенските земји се верувало дека за време на постот треба да се живее поспокојно, поблагодарно и поблагородно. Затоа се вели дека „дело направено во пост вреди двојно“.
Како треба да се однесуваме за време на постот?
Смирение и воздржаност
Не само од храна, туку и од гнев, расправии, нервоза и осудување.
Молитва и тишина
Кратка секојдневна молитва или духовна литература го смирува умот.
Простување
Простувањето се смета за храна на душата.
Добри дела
Помош на сиромашни, болни или осамени; тивко добродетелство без очекување награда.
Одбегнување на раскош и излишна забава
Домот се смирува за да се отвори духовната светлина.
Црквата вели дека е подобро човек да постигне чисто срце, отколку строго да ги следи правилата за исхрана, а да живее со гнев или осуда.
Зошто делото во пост „вреди двојно“?
Постот е време кога човек свесно се оддалечува од излишното и се соочува со сопствените слабости. Душата е почувствителна и побудна, па секое добро дело се прави со поголема свесност и со чиста намера.
Делото не произлегува од удобност, туку од самодисциплина и добрина – и токму тоа му дава поголема духовна тежина.
Во постот се менува и атмосферата околу човекот:
се намалува гневот, се избегнуваат празни разговори, се смирува гордоста.
Во таков период, секое мало добро дело станува дел од поголемо духовно градење.
Што се јаде за Божиќниот пост?
Божиќниот пост трае 40 дена и вклучува:
-
Без месо, млечни производи и јајца
-
Риба – дозволена за викенди и празници (освен последните денови пред Божиќ)
-
Алкохол – ограничено и само во одредени денови
Дозволени намирници:
• грав, компири, зеленчук
• ориз, житарки, леб
• овошје и суво овошје
• ореви, бадеми, лешници
• печурки
• посни чорби и манџи
• риба (кога е дозволена)
• мед, џемови, растителни намази
Во среда и петок се практикува пост без масло, а последната недела е најстрога.
Бадник – круна на постот
Трпезата е скромна, но симболична: жито, мед, ореви, суви сливи, грав.
Домот се осветлува со свеќа и молитва, во очекување на Христовото раѓање.
Духовната суштина
Постот е тивка школа што трае 40 дена.
Не e казна, туку пат кон смирение, благодарност, простување и обновување на духот.
Тоа е подготовка за Божиќ – не само со украсување на домот, туку со украсување на срцето.