Иво Андриќ се ожени дури на 66 години, но сите негови љубовни приказни беа како оние што ги гледаме во филмовите.
Иво Андриќ , човек чиј пишан збор доби светско признание – Нобеловата награда, се смета за една од најважните личности во српската и југословенската литература. Преку неговите главни дела, тој ја истражуваше историјата, судбината на обичниот човек, психологијата на Балканот, а особено беше забележан по неговото маестрално раскажување и длабоки филозофски размислувања. Помалку е познато дека Андриќ неколку пати бил вовлечен во љубовен триаголник и дека самиот ги влечел конците за да ги држи љубовниците поблиску до себе.
Многу се зборуваше за љубовниот живот на познатиот писател, особено за аферата што ја имал со сопругата на неговиот кум Густав Крклец додека бил отсутен на патување. Сепак, долго се сметаше дека тоа е обична измислица, додека не се појави документ со докази.
Крклец и Андриќ тогаш биле членови на Здружението на масоните, значи браќа. За нив разговарале сите шест белградски ложи кои биле дел од Големата ложа на Србите, Хрватите и Словенците „Југославија“ на тој 5 ноември 1926 година. Тоа било ритуално дело од трет степен, во кое учествуваат само мајстори. Работата ја водеше постариот брат Андра Диниќ. Брат Грга Бобиќ известуваше за случајот Крклец-Андриќ.
Во архитектонската табела, или запис кој се чува во Архивот на Југославија, пишува:
„ Братот ГРГА БОГИЌ објавува дека братот Иво Андриќ го навредил братот Густав Крклец со тоа што стапил во недозволени односи со неговата сопруга“. „Братот Иво Андриќ ми ја призна вината и изјави дека се покајал и се кае што заборавил за момент“, вели брат Богиќ. Тој понатаму наведува дека ова не е прв престап на брат Андриќ и дека брат Крклец е несреќен во бракот, бидејќи се оженил со жена која паднала и се обидела да ја спаси, но безуспешно. Забележува дека олеснителни околности за брат Андриќ се неговата младост, темпераментот и тоа што е уметник. Тој бара од браќата да го кажат своето мислење за овој случај и да донесат одлука“, се вели во документот, пренесе РТС.
Дека станува збор за сериозен проблем укажува и списокот со имињата на масоните кои учествувале во дискусијата по објавата на брат Грго Бобиќ. Меѓу учесниците беа Андра Диниќ, постариот брат, потоа д-р Воислав Кујунџиќ, Пера Лазаревиќ, д-р Грга Богиќ, Јован Јовановиќ, Ѓура Бајаловиќ, Хасан Ребац, Антоније Шокорац, Дамјан Бранковиќ, Душан Милиќиќевиќ, Мишедојкивиќ, Мишедожиќ,
Одлучено е, согласно член 70 од Уставот на Големата ложа, решение за овој случај да биде донесено во Офицерската ложа на Ложата „Доситеј Обрадовиќ“, а потоа таа одлука да биде изнесена пред браќата мајстори на таа ложа за конечна одлука.
Зоран Д. Ненезиќ во своето дело „Масони 1717–2010“ наведува дека и Андриќ и Крклец биле исклучени од Алијансата.
Документацијата на Големата ложа, според сведочењето на академик Виктор Новак, не е целосно зачувана, бидејќи дел од неа е отстранета во Лондон, додека дел останала во земјата и се наоѓала во приватни архиви. Во масонските кругови се тврдеше дека Андриќ бил избркан поради прељуба, а Крклец поради неисполнување на брачните обврски.
Милица Бабиќ чекаше 30 години
Милица Бабиќ беше најголемата љубов на Андриќ, тој беше подготвен да ја чека 3 децении, само да се ожени со неа, а кога таа почина, изгледаше како животот да запре за него. Тој повеќе не беше истиот човек, иако продолжи да создава вредни литературни дела.
Позната како костимограф на Народниот театар и прва образована костимографка во српскиот театар, Милица Бабиќ беше и универзитетски професор. Од 1930 до 1931 година предавала во женското стручно училиште во Белград. Одликувана е со Орден на трудот со златен венец (1949), „Награда за костими Стерија“ (1949) и плакета од Град Белград (1964).
За време на нејзината уметничка обука во Берлин од јуни 1939 до мај 1941 година била и моден дописник на „Политика“, а од 1934 година предавала во Актерската школа на Белградскиот народен театар. По Втората светска војна била професорка по костимографија на Академијата за применета уметност и на Театарската академија во Белград.
По првиот брак со новинарот, дипломат и преведувач Ненад Јовановиќ, Милица стана сопруга на Иво Андриќ, ерген до 66 години.
Ателјето на сликарката Лепосава Бела Павловиќ, на улица Јевремова бр. 39, беше местото на судбоносната средба , како што ја забележа Ненад Новак Стефановиќ во книгата „Водич за љубовната историја на Белград“.
– Гостинката во домот на Павловиќ не беше убавица, таа беше превисока за жена и премногу коскена според тогашните стандарди, но нејзината силна личност и „долгите срнести нозе“ го привлекоа Андриќ – пишува Стефановиќ.
Но, ниту Андриќ не ја пушти Бела, пишувајќи и и тврдејќи дека таа го инспирирала за „Мис“.
Во времето кога го запознала Андриќ, Милица била свршена за нејзината стара љубов од Тузла, Ненад Јовановиќ. Андриќ подоцна негуваше пријателски односи со брачната двојка Јовановиќ, па дури и го покани сопругот на Милица да биде аташе за печат во амбасадата за време на неговиот дипломатски престој во Берлин.
Кога се вратил во Белград како прогонет амбасадор, Андриќ бил во постојан контакт со своите пријатели Јовановиќи. Врската во тоа време беше прекината во 1942 година, кога Гестапо го одведе Ненад Јовановиќ во логор поради анонимна дојава дека е англиски шпион.
Она што се чекаше две децении беше официјализирано во општина Стари Град на 27 декември 1958 година. Милица и Иво станаа брачна двојка. Тие живееле во стан на сегашен Андриќев Венац.
Три години по стапувањето во брак, Милица и Иво одат на најважниот настан во неговиот живот. Следете го на церемонијата на Нобеловата награда за литература во Стокхолм. Во сина балска тоалета, со дијамантски лак во косата, додека кралскиот оркестар свиреше на севдалинката „Кад ја подјох на бембаша“, Милица гордо стоеше до Андриќ.
Од Стокхолмскиот дневник на Милица Бабиќ – „Пречек со кралицата и кралот“ имаме сведоштво за настаните на кои биле сведоци:
„… По вечерата, одиме во салонот во истиот ред, се служи кафе – кралското семејство разговара со секој од нас по некое време, едноставно и срдечно (…) Мајката принцеза ми кажува дека нејзината пријателка ме видела во Стариот град. Навистина погледнав низ стариот град, но не мислев дека некој ме гледа“, пишува „Ivoandric.org.rs“.
Поради тежок артритис, Милица земала лекови кои и го ослабнале срцето, а тоа и откажало во 1968 година. Таа почина во семејниот дом во Херцег Нови на 24 март, а беше погребана во Алејата на заслужните граѓани во Нов Белград. Седум години подоцна таму била положена урната на Иво Андриќ.
Какви беа последните денови на Иво Андриќ?
На 5 декември 1974 година, откако почувствувал влошување на здравјето, Иво Андриќ ги поканил писателите Милан Ѓоковиќ и Гвозден Јованиќ во својот стан во Белград.
Тој им рекол дека, бидејќи нема роднини, сака по неговата смрт да се формира донација од неговиот имот и авторски права наменети за општи културни и хуманитарни потреби. Тој изрази желба за неговиот донација да се погрижи неговата долгогодишна неофицијална лична секретарка и пријателка Вера Стојиќ, а дел од средствата да бидат наменети за доделување награда за најдобар расказ. Тој, исто така, изрази уверување дека Српската академија на науките и уметностите ќе биде најдобро поставена да одреди што да прави со неговите ракописи и кореспонденција.
Иво Андриќ им соопштил на присутните писатели Ѓоковиќ и Јованиќ дека како член на погребното друштво „Огањ“ одлучил неговото тело да биде кремирано по неговата смрт.
За време на подоцнежното рочиште пред Првиот општински суд во Белград, литературната преведувачка Вера Стојиќ се откажа од својот удел во наследството, како што е наведено во тестаментот на писателот, во корист на Фондацијата Иво Андриќ, притоа преземајќи ја обврската да се грижи за наследството и користењето на авторските права.
На 12 декември истата година, поради лоша здравствена состојба, Иво Андриќ преку телеграма го откажа учеството на Културниот фестивал во Босна и Херцеговина.
Што се случува зад неговата здравствена состојба, тогаш откри неговиот пријател Ерих Кош:
„ Околу 9 часот наутро на 17 декември ми се јави Вера Стојиќ и рече дека Андриќ имал тешка и немирна ноќ и дека утрово не се чувствува добро . Контактирала со теренската брза помош и лекарот кој го прегледал констатирал дека неговиот притисок е зголемен. Му дала лекови и го советувала да повика специјалист. Првиот човек на кој Вера Стојиќ се сети е д-р Слободан Костиќ, сонародник и пријател на Андриќ, шеф на Клиниката за неврохирургија, кој веднаш се одзва на повикот. Сега ме викаат да бидам при рака ако Андриќ треба да биде префрлен во болница. За десетина минути бев пред куќата каде што живееше на улицата Пролетерских бригада. Куќната помошничка на Андриќ ми ја отвори вратата и немо ме покани внатре. „Во ходникот д-р Костиќ веќе вртеше на телефонот, обидувајќи се да обезбеди соодветно болничко сместување“, напишал Кош, а пренесува znanje.org и додал:
“Вера Стоиќ, која живееше на истиот кат, покрај вратата на Андриќ, чекаше во трпезаријата, со нејзината торба во нејзината рака, подготвена да оди. Покана да ни се придружи, Андриќ излезе од својата соба. Тој ја поздрави, малку збунет, но со тоа што е целосно свесно, и со тоа карактеристично апологетично насмевка на мажот што не сака да им пречи на другите луѓе го потсети на тоа.
Конечно, Андриќ е префрлен на Ургентниот кардиолошки оддел Б на Универзитетската клиника. Бидејќи таму не можел да добие соодветна медицинска помош, одлучено е да биде префрлен на ВМА. Интензивно лекување им беше доверено на познатите лекари д-р Мирољуб Кичиќ, д-р Воислав Ќосиќ, д-р Драгољуб Ѓорѓевиќ и д-р Бранислав Симиќ, а консултирани беа и познати медицински експерти, академици д-р Јован Ристиќ и д-р Слободан Костиќ, како и Ѓојко, д-р. На 20 декември овој медицински тим издаде соопштение, пренесено од ТАНЈУГ, во кое се наведува дека писателот Иво Андриќ претрпел сериозни оштетувања поради нарушувања предизвикани од нарушена циркулација на крвта во мозокот.
Покрај оштетувањето на мозокот, настанале и компликации во вид на пневмонија и инфекција на некои внатрешни органи, па продолжило интензивното лекување.
Околу Белград, кој и покрај милионското население, сè уште е само една мала кујна, многу се зборуваше за состојбата на Андриќ и текот на неговата болест. Се зборуваше дека таа прва ноќ во болницата паднал во тешка делириозна состојба, во која повеќе не можел да ги контролира своите постапки , а станувајќи од креветот и талкајќи низ одделението, толку многу ги вознемирувал другите тешко болни пациенти што лекарите биле принудени да му најдат посоодветно сместување. „Имаше и крајно невкусни изјави кои би било несоодветно да се повторуваат во ваков вид сведочење.
Лекарите вештачки го одржувале во живот Андриќ со сите средства за реанимација. Пркосејќи им на лекарските предвидувања и протоколарните одлуки, повеќе преку силна волја отколку со кревко тело, Иво Андриќ живееше во болнички кревет уште речиси три месеци.
На 13 март 1975 година, Воено-медицинската академија во Белград го објави своето последно соопштение: „Во 1:15 часот по полноќ, виталните функции на Иво Андриќ откажаа, со неизбежен фатален исход“, напиша Кош во своето сведочење.