„Султанатот на жените“ во Отоманската Империја бил период обележан со силното политичко влијание на султанките како Хурем и Ќосем, кои ја кроеле судбината на империјата.
Отоманската Империја била една од најмоќните светски империи, која се простирала на три континенти и постоела повеќе од 600 години. Со државата владеела османлиската династија, основана од Осман Гази во 13 век. Како исламска држава во која владеел шеријатот и силно патријархално општество, мажите ги држеле главните позиции на моќ и имале доминантна улога во сите сфери на животот.
Сепак, во 16 век настанува голема промена – започнува таканаречениот „султанат на жените“.
Што претставува „султанатот на жените“?
Тоа е посебен период во историјата на Отоманската Империја, во кој сопругите и мајките на султаните имале огромно политичко влијание врз управувањето со државата. Овој период траел околу 150 години и бил обележан со силното учество на жените од династијата во државните работи и дворската политика.
За почеток на овој период најчесто се смета подемот на султанката Хурем, законската сопруга на Сулејман Величествениот. Нивниот брак, склучен во 1533 година, претставувал пресвртница бидејќи Хурем добила позиција каква што дотогаш немала ниту една жена во Отоманската Империја.
За разлика од претходните жени, кои влијанието го стекнувале како мајки на владејачките султани (валиде султан), Хурем станала политички влијателна уште додека нејзиниот сопруг бил жив и се сметала за негов најблизок советник.
Некои историчари сметаат дека вистинскиот почеток на овој период го означила Ајше Хафса, мајката на Сулејман Величествениот. Таа управувала со харемот и била една од најмоќните личности во империјата. Таа е и првата мајка на султан која ја носела титулата валиде султан.
По нејзината смрт, управувањето со харемот го презела Хурем.
По Хурем, големо влијание имала нејзината ќерка Михримах султан, која останала запаметена како единствената османлиска принцеза што наследила политичка моќ директно од својата мајка.
Подоцна голема улога имале и султанките Нурбану, Сафије, Ќосем и Турхан Хатиџе, со која најчесто се смета дека завршува периодот на „султанатот на жените“. Некои историчари, пак, сметаат дека влијанието продолжило и за време на Еметулах Рабија Ѓулнуш, која починала во 1715 година.
Најмоќната – султанката Ќосем
Посебно место меѓу овие жени имаат Ќосем и Турхан Хатиџе, бидејќи тие биле и официјални регенти на Отоманската Империја.
Како старателки на своите малолетни синови – султани, тие директно управувале со државата. Ќосем била првата жена во историјата на империјата која формално ја извршувала државната власт.
Покрај политичкото влијание, овие султанки зад себе оставиле бројни џамии, училишта, болници, чешми, мостови и други јавни градби. Нивните задужбини не биле само верски и хуманитарни објекти, туку и симбол на нивната моќ и влијание.
Србинки во „султанатот на жените“
Две Србинки биле валиде султанки во периодот на „султанатот на жените“ – Хандан султан и Салиха Дилашуб султан.
Хандан султан
Хандан била мајка на султанот Ахмед I и свекрва на познатата султанка Ќосем.
Родена е во Босна во 1567 година како православна Србинка. Како и многу христијанки од Балканот во тоа време, била заробена и продадена како робинка во Цариград.
Подоцна станала дел од харемот на принцот Мехмед, со кого добила шест деца – три ќерки и три сина. Еден од нив, Ахмед, станал султан.
Кога Ахмед I се качил на престолот во 1603 година, Хандан станала валиде султан, односно мајка на султанот, и практично втората најмоќна личност во империјата. Таа му била главен советник на својот син и се трудела да го намали влијанието на султанката Сафије.
Починала ненадејно на 12 ноември 1605 година во палатата Топкапи, на само 38-годишна возраст. Погребана е покрај својот сопруг Мехмед III во комплексот на Аја Софија.
Се вели дека Ахмед I бил толку погоден од нејзината смрт што седум дена по погребот ја напуштил престолнината и заминал во Бурса.
Салиха Дилашуб султан
Втората Србинка била Катарина, родена на Косово и Метохија во 1626 година.
На 14-годишна возраст била однесена во харемот на султанот Ибрахим I. По преминувањето во ислам го добила името Салиха Дилашуб и станала негова омилена сопруга.
Во 1642 година му го родила синот Сулејман, кој подоцна ќе стане султан Сулејман II, како и уште три ќерки.
По соборувањето и погубувањето на Ибрахим I, на престолот дошол шестгодишниот Мехмед IV, син на Турхан Хатиџе.
Салиха Дилашуб била испратена во Стариот двор, познат како „Палата на солзите“, каде што живееле вдовиците и поранешните наложници на султаните. Нејзините синови биле затворени во т.н. „кафези“, каде што принцовите биле држени во изолација.
Кога во 1687 година Мехмед IV бил симнат од престолот, султан станал нејзиниот син Сулејман II.
Тогаш Салиха Дилашуб станала валиде султан и повторно се вратила во палатата Топкапи. Но, не успеала долго да ја извршува оваа функција. Се разболела и починала на 4 декември 1689 година.
Погребана е во мавзолејот на Сулејман Величествениот, во рамките на џамијата Сулејманија во Истанбул. Нејзиниот син Сулејман II починал околу една и пол година подоцна и бил погребан покрај неа.