Ендокринолог открива кои пет ризични групи се особено изложени на недостиг на витамин Д.
„Сончевиот витамин“ има бројни улоги во организмот – од одржување на здравјето на коските до правилно функционирање на имунолошкиот систем. Сепак, сè уште постојат многу нејаснотии и спротивставени совети околу неговата употреба.
Ендокринологот д-р Карин Амрајн објаснува кому му е потребен витамин Д, кои се знаците на недостиг, како правилно се надоместува и каква е неговата поврзаност со ракот и дијабетесот.
Строго гледано, витаминот Д всушност не е витамин, туку прохормон, односно претходник на хормон кој во организмот се претвора во активниот стероиден хормон калцитриол.
Зошто ни е потребен витамин Д?
Витаминот Д има многу важна улога во метаболизмот на калциумот. Тој ја контролира апсорпцијата на калциум во цревата и неговото излачување преку бубрезите.
Жените во менопауза се особено изложени на ризик од остеопороза и треба дополнително да внимаваат на здравјето на коските.
Кај децата, сериозниот недостиг на витамин Д може да доведе до рахитис и деформации на коските во развој.
Витаминот Д е поврзан и со функционирањето на имунолошкиот систем. Според ендокринологот, ова е важно во контекст на инфекциите, автоимуните заболувања и истражувањата за ракот.
Дали витаминот Д помага во спречувањето на ракот?
Бидејќи витаминот Д го поддржува функционирањето на имунолошкиот систем, се поставува прашањето дали може да помогне во превенцијата на ракот.
Д-р Амрајн нагласува дека нема доволно докази за со сигурност да се тврди дека витаминот Д спречува појава на рак.
Сепак, таа наведува дека постојат податоци кај лица кои веќе имаат малигно заболување, според кои земањето витамин Д е поврзано со 10–15 проценти помал ризик од смрт.
Витамин Д и дијабетес
Витаминот Д има улога и во метаболизмот на шеќерите и мастите, бидејќи влијае врз производството, ослободувањето и дејството на инсулинот.
Недостигот може да биде поврзан со поголем ризик од инсулинска резистенција, дијабетес тип 1 и тип 2, како и со оштетување на крвните садови.
Според податоците што ги наведува д-р Амрајн, земањето витамин Д може да го намали ризикот за околу 18 проценти, а кај дел од лицата со предијабетес може да помогне во враќањето кон нормален метаболизам на шеќерот.
Како го добиваме витаминот Д?
При доволно изложување на сончева светлина, особено на UVB-зраци, организмот сам произведува витамин Д. Токму затоа често се нарекува „сончев витамин“.
Може да се внесе и преку храна, особено преку:
- масни морски риби, како скуша и сардина;
- сушени печурки;
- јајца.
Сепак, според ендокринологот, храната обично обезбедува релативно мал дел од потребната количина.
Препорачаниот дневен внес наведен во статијата е околу 600 единици за деца и 800 единици за постари лица, додека вообичаената исхрана обезбедува околу 100 единици дневно.
Во текот на зимата, на нашите географски широчини, производството преку сончева светлина е значително ограничено, па во случај на утврден недостиг може да биде потребна суплементација.
Кои се знаците дека недостига витамин Д?
При многу изразен недостиг може да се појават:
- замор;
- болки во мускулите.
Сепак, недостигот најчесто не предизвикува јасни симптоми.
Лицата кои се сомневаат дека имаат недостиг треба да направат анализа на крвта со која се утврдува нивото на витамин Д.
Кои 5 групи се изложени на поголем ризик?
Според ендокринологот, особено внимание треба да обрнат:
- Лицата кои работат во смени и имаат ограничено изложување на сонце.
- Лицата кои избегнуваат сонце или ја покриваат поголемата површина од кожата, од верски или други причини.
- Лицата со потемна кожа, бидејќи при иста количина UVB-зрачење нивната кожа произведува помалку витамин Д.
- Бремените жени.
- Постарите лица.
Зголемен ризик имаат и луѓето со одредени заболувања, особено Кронова болест и улцерозен колитис, како и лицата кои земаат лекови што можат да влијаат врз апсорпцијата или метаболизмот на витамин Д.
Според д-р Амрајн, станува збор за големи групи од населението кои, барем во зимскиот период, можеби ќе имаат потреба од дополнителен внес на витамин Д.
Какви суплементи се препорачуваат?
Ендокринологот препорачува квалитетни препарати, по можност избрани во консултација со лекар. Бидејќи витаминот Д е растворлив во масти, препаратите што содржат масти можат да ја олеснат неговата апсорпција.
Во принцип, помалите дневни дози се претпочитаат пред многу високи дози, иако кај луѓето кои често забораваат да го земат препаратот може да биде попрактична неделна шема, по препорака од лекар.
Може ли да се предозира со витамин Д?
Да. Витаминот Д се складира во масното ткиво и може да се наталожи во организмот.
Предозирањето може да доведе до зголемено ниво на калциум во крвта. Поблагите форми можат да предизвикаат:
- мачнина;
- губење на апетитот;
- грчеви во стомакот;
- повраќање.
Кај екстремно предозирање можат да се појават конфузија и кома, а во најтешките случаи интоксикацијата може да биде опасна по живот.
Затоа е важно суплементите да не се земаат произволно и во високи дози без да се знае нивото на витамин Д во организмот.
Витаминот Д не е замена за здрав живот
Витаминот Д е важен за здравјето на коските, метаболизмот и имунолошкиот систем, но суплементите не можат да ги заменат здравите животни навики.
„Немојте да мислите дека неколку додатоци во исхраната можат да го надоместат нездравиот начин на живот“, предупредува д-р Амрајн.
Балансираната исхрана со што помалку високо преработена храна, редовната физичка активност, доволниот сон и доброто справување со стресот остануваат важни фактори за зачувување на здравјето.