Откријте ги 7-те правила на познатата невронаучничка за зачувување на мозокот по 50-тата година.
Големата неврофизиологичарка Наталија Бехтерева, која го посветила својот живот на проучувањето на мозокот, еднаш рекла: „Не умираме сè додека имаме цел. Старост не постои. Сè престанува кога ние ќе го посакаме тоа.“
Зошто го кажала тоа? Механизмот е едноставен, но неверојатен: човечкиот мозок ја задржува невропластичноста– способноста за создавање нови нервни врски – во текот на целиот живот. Дури и во староста, нови клетки и синапси можат да се создаваат доколку поставуваме цели, учиме и доживуваме емоции.
Староста не е смртна пресуда, туку состојба на пасивност.
7 правила на Бехтерева и механизмите на нивното дејствување
1. Учете секој ден
Механизам: Учењето ја поттикнува синаптогенезата – создавањето нови врски меѓу невроните. Дури и учењето нов збор или акорд активира нервни мрежи, правејќи го мозокот пофлексибилен и поотпорен на стареењето.
Советот на Бехтерева: Не е важно што учите – важно е вашиот мозок постојано да биде предизвикан.
2. Решавајте загатки
Механизам: Проблемите што бараат логика и анализа ги стимулираат фронталните делови на мозокот и ги активираат префронталните мрежи одговорни за памтење, планирање и внимание.
Зошто функционира: Мозокот напредува благодарение на предизвиците. Решавањето сложувалки го тренира вашиот когнитивен „мускул“, исто како што физичкото вежбање го зајакнува телото.
3. Поврзувајте се со луѓе кои размислуваат поинаку
Механизам: Новите перспективи и дискусии активираат асоцијативни области на мозокот, создавајќи нови нервни патишта. Разговорите за различни мислења го стимулираат флексибилното размислување и спречуваат когнитивна крутост.
Советот на Бехтерева: Побарајте луѓе кои не се согласуваат со вас и гледајте на тоа како на ментална вежба.
4. Продолжете да се движите
Механизам: Физичката активност го зголемува протокот на крв во мозокот и нивото на невротрофични фактори, како што е BDNF – невротрофичен фактор добиен од мозокот. Овие супстанции можат да го поттикнат растот и одржувањето на нервните клетки и да помогнат во меморијата.
Зошто е важно: Мозокот и телото се поврзани; движењето ги поттикнува и когнитивните процеси.
5. Прекинувајте ги навиките
Механизам: Новите активности – промена на маршрутата, поместување на мебелот или користење на невообичаената рака – можат да активираат различни нервни мрежи. Рутинските активности бараат помалку свесно ангажирање, додека новите активности го принудуваат мозокот да се приспособува.
Советот на Бехтерева: Создавајте мали предизвици секој ден за да го одржувате мозокот активен.
6. Барајте причини за среќа
Механизам: Позитивните емоции влијаат врз системите во мозокот поврзани со допаминот и серотонинот, кои се важни за мотивацијата, расположението и функционирањето на нервните мрежи. Позитивното расположение и мотивацијата можат да помогнат при учењето и памтењето, додека хроничниот стрес може негативно да влијае врз когнитивното функционирање.
Зошто функционира: Мозокот полесно учи кога сме мотивирани и ангажирани, додека долготрајниот стрес и лошото расположение можат да го отежнат когнитивното функционирање.
7. Не плашете се да изгледате смешно
Механизам: Смеењето и играта можат да активираат различни мозочни мрежи, да го намалат стресот и да поттикнат креативно размислување.
Советот на Бехтерева: Хуморот и безгрижноста придонесуваат за активен живот на мозокот.
Што се случува ако не ги следите овие правила во младоста и средните години?
Невропластичноста – неверојатната способност на мозокот да создава нови врски – постои на секоја возраст. Но, доколку ја занемарувате менталната и физичката активност, последиците можат да станат забележливи порано отколку што очекувате.
Во младоста (20–30 години): Мозокот создава „когнитивна резерва“ која може да помогне во одржувањето на јасното размислување во иднина. Ако не учите, не пробувате нови работи, не решавате проблеми и не вежбате доволно, оваа резерва може да биде послаба.
Во средните години (35–50 години): Неактивноста може дополнително да го отежни приспособувањето кон промените. Одлуките можат да изгледаат потешки, може да се појави ментален замор, а справувањето со стресот да стане потешко.
Во староста (50+): Мозокот станува почувствителен на различни фактори. Без редовна стимулација, физичка активност и ментален ангажман, можат да ослабат вниманието, брзината на обработка на информациите и памтењето, а може да се зголеми и ризикот од когнитивен пад.
Зошто овие 7 совети се особено важни за постарите лица?
Мозокот не старее само поради годините – важна улога имаат и начинот на живот, физичката активност, менталната стимулација, спиењето, социјалните контакти и целокупното здравје.
Со возраста природно доаѓа до промени во пластичноста и метаболизмот на мозокот, поради што активноста станува особено важна. Учењето, движењето и новите искуства можат да придонесат за зачувување на когнитивните функции.
Ризик од деменција и губење на меморијата
На мозокот што старее му е потребна постојана стимулација. Без редовна физичка и ментална активност можат да ослабат вниманието, брзината на обработка на информациите и памтењето.
Седумте правила на Бехтерева можат да се гледаат како потсетник дека мозокот треба секојдневно да се користи и да се предизвикува.
Емоционална отпорност
Радоста, хуморот, комуникацијата и новите искуства не влијаат само врз менталната активност, туку можат да придонесат и за подобра емоционална состојба.
Одржувањето на социјалните контакти и активностите е особено важно со напредувањето на возраста.
Заклучок
Овие седум препораки можат да бидат корисни на која било возраст, а особено во подоцнежните години, кога станува сè поважно да се зачуваат физичката и менталната активност.
Со други зборови, мозокот не треба да се гледа само преку бројот на години, туку и преку она што секојдневно го правиме.
Колку повеќе учиме, комуницираме, се движиме, бараме причини за радост и излегуваме од рутината, толку повеќе го поттикнуваме мозокот да остане активен.
Суштината на оваа филозофија на долговечноста е едноставна: мозокот треба да се користи за да остане активен.
Стареењето не е само датум во личната карта, туку и процес врз кој можеме да влијаеме преку нашите навики.