Во текот на својата кариера, Ковал развил уверување дека здравите навики се клучни за долговечноста, а неговото искуство, според неговите зборови, го потврдувало тоа.
Рускиот хирург Фјодор Ковал тврдел дека човечкото тело може да трае најмалку 140 години доколку се одржува со правилна исхрана и движење.
Во текот на повеќе од седум децении работа извршил над 30.000 операции и останал активен и во многу поодминати години.
Особено ја истакнувал умереноста во исхраната, секојдневната работа и љубезниот однос кон пациентите како важни фактори за долг живот.
Во текот на повеќе од седум децении поминати во медицината, рускиот хирург Фјодор Данилович Ковал запознал илјадници луѓе и имал можност одблизу да набљудува како различни луѓе реагираат на болест, старост, страв и животни тешкотии.
Роден во 1922 година, преживеал војна, тешко ранување и загуба на најблиските. И покрај трајниот инвалидитет, продолжил да работи и да им помага на пациентите длабоко во староста.
Според достапните биографски податоци, во текот на кариерата извршил повеќе од 30.000 операции, а како хирург продолжил да работи и во своите деведесетти години.
Неговата приказна не е само приказна за долг медицински стаж, туку и за човек кој речиси целиот живот го поминал меѓу пациенти. Токму преку нивните искуства, Ковал, како што зборувал, го изградил својот став кон стареењето, работата, исхраната, движењето и односот кон другите луѓе.
„Прерано е да се закопате“
Еден разговор со пациент особено му останал во сеќавање.
„Овој настан се случи кога имав 96 години. Кај мене дојде 74-годишен пациент со вообичаени тегоби поврзани со стареењето. Одеше со стап и куцаше.
Го прашав: ‘Дали имате градина?’
Пациентот уморно одмавна со раката и рече: ‘Каква градина? Здравјето ме издава. А и на години сум кога е време да се подготвам за оној свет.’
А јас му одговорив: ‘Прерано е да се закопате. Толку пати сум ја видел внатрешноста на човекот што можам со сигурност да кажам дека нашите тела се создадени да траат најмалку 140 години. Главното е да научиме како да ги одржуваме’“, раскажувал Фјодор Ковал.
Иако тврдењето дека човечкото тело може да трае 140 години не може да се смета за медицински докажана граница, тоа добро го илустрирало неговиот поглед кон животот.
За него, годините сами по себе не биле причина човек да престане да биде активен. Многу поважно било како живее, колку се движи, колку останува вклучен во животот и дали има причина секое утро да стане од кревет.
Мајка му сакала во семејството да има лекар
Фјодор Ковал е роден во 1922 година во Украина, во селско семејство со две деца.
Неговите родители сакале нивните синови да се образуваат и да не останат врзани исклучиво за тешката земјоделска работа. Особено неговата мајка имала големи амбиции за него, бидејќи и самата поради срцеви проблеми често морала да посетува лекари.
„Мајка ми имаше големи надежи за мене. Сонуваше да станам лекар. Имаше срцева слабост и често мораше да оди на лекар. Сакаше секогаш да има лекар покрај себе“, раскажувал Ковал.
Нејзината желба го определила неговиот животен пат.
По завршувањето на училиштето, Ковал се образувал за болничар, а веќе на почетокот на 1940-тите години се нашол во болничка средина, каде секојдневно бил соочен со тешки пациенти и сложени медицински случаи.
Повеќе од 30.000 операции
Во текот на кариерата Ковал извршил десетици илјади операции.
Според еден биографски текст, работел како оперативен хирург 64 години и извршил повеќе од 30.000 операции, додека други извори наведуваат бројка од околу 35.000.
Самиот хирург особено го паметел случајот со пациент кој починал за време на операција.
„Во животот имам извршено повеќе од триесет илјади операции. Велат дека секој лекар има свое лично гробиште. Сепак, во целиот мој живот само еден пациент почина за време на операција.
Тоа се случи во време кога современите дијагностички методи не постоеја и кога одлуките често мораа да се носат за време на самата операција.
Еден 70-годишен пациент дојде кај мене. Два дена славел свадба. Потоа му се слошило, но не побарал веднаш медицинска помош. Дури за време на операцијата било откриено дека има волвулус, односно извртување на цревата.
Засекогаш ќе го паметам овој случај и овој пациент. Можеби ќе живееше подолго доколку беше поумерен на свадбената трпеза“, забележал хирургот.
За лекар кој толку долго работел со луѓе, ваквите случаи не биле само професионални искуства. Тие, како што зборувал, останувале во сеќавањето како потсетник колку брзо може да се промени човековото здравје.
Воената повреда не го спречила да работи
Еден од најтешките моменти во неговиот живот се случил за време на војната, кога се здобил со тешка повреда на ногата.
Последиците од повредата останале до крајот на неговиот живот, а едната нога му била пократка од другата.
Сепак, инвалидитетот не го прифатил како причина да се повлече од активниот живот.
„Оваа карактеристика не ме спречи да работам и да спасувам животи. Спасив безброј животи, но никогаш не го спасив оној што ми беше најважен.
Во 1945 година дознав дека мајка ми починала. Починаа и мојот постар брат и татко ми. Не можев да им помогнам, но им помагав на другите, за да има помалку солзи и болка на земјата“, рекол Ковал.
Загубата на семејството била еден од најтешките удари што ги доживеал, но токму работата, според неговите подоцнежни раскажувања, му помогнала да продолжи да живее.
Воените искуства, загубата на најблиските и секојдневните средби со болни луѓе го обликувале неговиот став за тоа колку му значи на човекот чувството дека е потребен некому.
Не престанал да работи ниту во деведесеттите
Особено необична била неговата работна енергија во позните години.
Достапните извори наведуваат дека и на 97 години работел како лекар, прегледувал пациенти и советувал регрути, додека неговата професионална кариера траела повеќе од седум децении.
Самиот Ковал својот дневен распоред го опишувал како нешто сосема нормално.
„Првата половина од денот ја поминувам работејќи како хирург во воената регрутна канцеларија. Потоа брзам во окружната клиника за да ги прегледам пациентите.
Но тоа е само неодамна. Пред тоа работев во болница и оперирав пациенти.
Во регрутната канцеларија понекогаш прегледувам и до 50 момчиња дневно, а тие се прилично кревки, искрено. Сколиоза, рамни стапала, анемија, еден има проблеми со моториката, друг со нервите, трет има нешто со главата.
Понекогаш им велам: ‘Видете, имам 93 години и сум поздрав од кој било од вас.’
Потоа им одржувам мал охрабрувачки говор, ја завршувам смената и брзам на втората работа. Морам да одам во клиника на другиот крај од градот.“
Иако престанал да оперира во деведесеттите години, продолжил да работи со пациенти.
Една од причините, според неговите изјави, била убеденоста дека лекарот не смее да ја изгуби врската со луѓето.
Движењето како дел од секојдневието
Ковал сметал дека телото треба да се користи и одржува во текот на целиот живот.
За него физичката активност не значела сложени тренинзи, туку пред сè секојдневно движење, работа и активности што имаат конкретна цел.
„Кога станува збор за долговечноста, секогаш велам дека начинот на живот игра улога.
Прво, физичката активност е неопходна. Рано станувам, вежбам и одам на работа.
Не правам други посебни активности бидејќи работата на хирургот бара многу движење во текот на денот.
За време на викендите работам во градината. Знам да работам со лопата и мотика“, рекол Фјодор Ковал.
Во неговиот случај, работата навистина подразбирала многу движење, но важен дел од животот била и градината. Наместо слободните денови да ги поминува целосно неактивно, времето го користел за работа на отворено.
„Никогаш не се прејадувам“
Уште едно правило на кое му придавал значење било поврзано со храната.
Ковал сметал дека умереноста е поважна од целосното откажување и дека човек не мора да се откаже од сè што сака за да води дисциплиниран живот.
Во разговорите со пациентите често обрнувал внимание и на нивната телесна тежина, особено кога таа била поврзана со здравствени проблеми.
Еднаш пред него се нашол покрупен пациент кој со години имал проблеми со висок крвен притисок.
„Колку килограми имате?“, го прашал хирургот.
„115“, одговорил пациентот.
„Да имавте 80, немаше да го имате овој проблем“, забележал Фјодор Ковал.
Сепак, Ковал не застапувал идеја дека човек мора целосно да се откаже од омилената храна.
„Како што гледате, се трудам да не претерувам. Во младоста секогаш носев малку тутун во џебот. Но во 1945 година се откажав од таа навика.
Јас сум сештојад и не сум пребирлив кога станува збор за храната. Јадам што и да зготви жена ми.
За појадок обично имаме гриз или пити со џигер. Имам омилено јадење и можам да го јадам трипати дневно. Тоа е солена свинска маст.
Но и понатаму верувам дека многу работи зависат од исхраната. Пораснав на село, поминував многу време надвор и јадев природна храна без адитиви, па затоа сега немам никакви поплаки за здравјето“, рекол Фјодор Ковал.
Неговите навики во исхраната, сепак, претставуваат лично искуство и личен став, а не универзална препорака за долговечност.
Современата медицина долговечноста ја поврзува со цела низа фактори, меѓу кои се генетиката, физичката активност, исхраната, пушењето, алкохолот, сонот, социјалната поврзаност и пристапот до здравствена заштита.