Иако Трамп јавно ја исклучи можноста за изнајмување на Гренланд, извори наведуваат дека приватно е пофлексибилен.
Објавено: 19.01.2026. во 08:05 ч.
Американскиот претседател Доналд Трамп се подготвува својата опсесија со Гренланд да ја претстави на глобално ниво на овонеделниот Светски економски форум во Давос, вооружен со предлог за 99-годишен наем и закани со царини во вредност од повеќе милијарди долари.
Според два извора, Трамп му наложил на својот тим да подготви неколку опции за Гренланд кои ќе им ги предложи на европските сојузници, додека Европската унија размислува за контрамерки како одговор на она што европските лидери го гледаат како обид за присилна анексија на данска територија, пишува Kyiv Post.
„Ова е најсериозниот трансатлантски прекин што сме го виделе од војната во Ирак“, изјави висок западен функционер.
„И се случува околу остров за кој повеќето Европејци мислеа дека засекогаш е надвор од дофат.“
Планот на Трамп за Гренланд
Иако Трамп јавно ја исклучи можноста за наем на Гренланд, извори тврдат дека приватно е поотворен. Наводно, тој е подготвен да размисли за речиси вековен наем – поточно на 99 години – решение осмислено за да се ублажи европското негодување, а во исто време да се обезбеди де факто американска контрола врз арктичкиот остров богат со ресурси.
Друга опција што се разгледува е на жителите на Гренланд да им се понудат права по моделот на Порторико. Според тој концепт, Гренланѓаните би станале американски државјани со целосен билатерален пристап и трговски поволности.
Тие би биле ослободени од американскиот данок на доход, освен ако не се преселат на копното. Помошниците на Трамп веруваат дека ваквиот предлог може да се претстави како „пакет на просперитет“ за околу 56.000 жители на островот.
„Се обидуваат да го спакуваат тоа како привлечна понуда“, изјави западен дипломат запознаен со разговорите.
Притисок со царини
Во последните недели Трамп го засили притисокот, заканувајќи се со царини и директно поврзувајќи ги трговските казни со подготвеноста на Данска да го продаде островот. Во саботата најави царина од 10 проценти за Данска и други европски земји кои се сојузници, која треба да стапи во сила следниот месец.
„Со децении ги субвенциониравме Данска и сите земји од Европската унија, како и други, без да им наплатуваме царини или каква било друга форма на надомест“, напиша Трамп на социјалната мрежа Truth Social.
„Сега, по цел век, време е Данска да возврати – во прашање е светскиот мир!“ додаде тој, наведувајќи дека увозните давачки „ќе бидат доспеани и платливи сè додека не се постигне договор за целосно и сеопфатно купување на Гренланд“.
Европските лидери реагираа со огорченост и отворено разговараат за економска одмазда. Водечки дипломати на ЕУ во неделата одржаа кризна средба и разговараа за повторно активирање на планот за воведување царини на американска стока во вредност од 93 милијарди евра.
Францускиот претседател Емануел Макрон ги повика колегите да го активираат инструментот на ЕУ против присила – во Брисел познат како „големата базука“ – доколку Трамп продолжи со заканите. Тој закон, кој досега никогаш не бил применет, ѝ овозможува на ЕУ да воведе сеопфатни казнени мерки против држава која со економски притисок се обидува да изнуди промена на политика.
По разговорите, претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта најави вонреден самит на ЕУ, кој најверојатно ќе се одржи во четврток.
„ЕУ“, рече Кошта, „покажа подготвеност да се брани од каква било форма на присила“.
Во заедничка изјава, лидерите на Данска, Норвешка, Шведска, Франција, Германија, Обединетото Кралство, Холандија и Финска предупредија:
„Заканите со царини ги поткопуваат трансатлантските односи и ризикуваат опасна надолна спирала. Посветени сме на зачувување на нашиот суверенитет.“
Италијанската премиерка Џорџа Мелони ги нарече царините на Трамп грешка, додека холандскиот министер за надворешни работи Давид ван Вил ги оцени како „уцена“. Сепак, во Европа нема целосно единство околу одмаздничките мерки.
„Во моментов нема разговори за примена на ACI или кој било друг трговски инструмент против САД“, предупреди еден дипломат на ЕУ, додека други официјални лица нагласија дека преферираат дијалог.
„Никој не сака трговска војна поради Гренланд“, рече друг европски функционер. „Но, никој не може да прифати присила за продажба на територија.“
Тензии во НАТО
Потегот на Трамп предизвика потреси и внатре во НАТО. Американскиот министер за финансии Скот Бесент во неделата ја отфрли идејата дека САД мора да изберат меѓу Гренланд и сојузот.
„И двете… тоа е очигледно лажен избор“, изјави тој за NBC. На забелешката дека европските лидери тоа го гледаат поинаку, Бесент одговори:
„Европските лидери ќе се соземат. И ќе сфатат дека мора да бидат под американскиот безбедносен чадор.“
Тој инсистираше дека САД ќе останат во НАТО, но додаде:
„Нема да ја препуштиме нашата хемисферска безбедност на други земји. Америка мора да има контрола тука.“
Поранешниот потпретседател Мајк Пенс ја поддржа целта на Трамп за стекнување на Гренланд, но ја критикуваше тактиката.
„Загрижен сум поради користењето, според мое мислење, на сомнително уставно овластување – воведување еднострани царини врз НАТО сојузници за да се постигне оваа цел“, изјави Пенс за CNN.
Давос како точка на одлука
Сега сите патишта водат кон Давос, каде што се очекува Трамп директно да им ги претстави своите опции за Гренланд на европските лидери, пренесува Index.
„Давос ќе биде моментот на вистината“, рече еден западен функционер.
„Или ова ќе се деескалира во некаков компромис за зачувување на образот, или одиме директно кон трансатлантска трговска и безбедносна криза.“
Она што започна како идеја за купување недвижност прерасна во геополитички судир и тест на издржливоста на самиот западен сојуз.