Кога Зора почина, се случи нешто многу чудно, речиси мистериозно. Никој никогаш тоа не го видел, ниту чул, ни научниците – беше апсолутен феномен. Веројатно целата светска јавност ќе пишуваше за тоа, доколку ќерката на Зора не беше влијателна личност со значајни врски, која успеа вешто да ја сокрие веста и да забрани било каква приказна надвор од ѕидовите на мртовницата и медицинскиот институт кој беше повикан да даде свое мислење.
Зора почина сама во својот стан една летна вечер, а соседката ја најде следното утро. Таа соседка имаше клуч од станот и беше платена да ѝ се најде при рака, затоа што ќерката живееше далеку, со брз живот и премногу обврски, но со доволно пари. Таа ја сакаше мајка си и сакаше да ѝ обезбеди сè најдобро.
Соседката ги извести надлежните за смртта и по упатствата се погрижи Зора да биде сместена во капела на неколку дена. Требаше да се почека да се собере целото семејство кое ја сакаше и погребот да биде достоинствен. За сите детали се грижеше ќерката, која не сакаше ништо да се пропушти, па сè испишуваше и преку курир ѝ праќаше на соседката, бидејќи оваа беше стара и преписка преку е-пошта не доаѓаше предвид. Само едно прашање остана отворено – ќерката не можеше да се одлучи во што да ја облече Зора. Остави тоа за вечерта кога ќе стигне и ќе ги отвори ормарите. Сакаше да се сети во што мајка ѝ била најсреќна и токму тоа да ѝ го облече.
И така и беше. Стигна ќерката, потона во тишината на некогашниот свој дом и ги отвори вратите на тешкиот црн ормар. Прво го почувствува познатиот мирис и ѝ стана и тешко и блиско, како да се смалила во себе, како повторно да има пет години и стои пред мајка си, чекајќи ја таа да ја прегрне, па да втрча во градинка.
Не заплака, затоа што ни мајка ѝ никогаш не плачеше. Ормарот беше уреден, сите фустани висеа по некаков хронолошки ред – од најстарите до последните. И тука се збунета. Старите беа весели, шарени, со смели кроеви, а како што се одеше кон средината и крајот, боите исчезнуваа, се затемнуваа, а кроевите стануваа сè пообични, конфекциски. Како времето да ја исцицувало живоста од боите. Ќерката се чудеше, бидејќи никогаш не ја забележала таа промена кај мајка си. Често се гледале – и во живо и преку скајп – но никогаш не видела што облекува и како староста и смртта не ја зафаќаат само однадвор, по лицето и рацете, во чекорот и здивот, туку и како и самата облека ѝ умира врз неа. Сепак заплака малку и зеде еден фустан од средината – оној што мајка ѝ еднаш неочекувано го купила на зима, кога се враќала од работа, го здогледала во излог, влегла, го пробала и платила. Дома дошла среќна и низ смеа, вртејќи се пред огледалото, повторувала:
– Замисли, можев да поминам и да не го видам. А можеше некој друг да го купи.
Ќерката тогаш не ја разбираше таа радост, зашто учеше тежок испит, па дури и нервозно ѝ залупи врата со зборовите:
– Тебе сè ти е лесно.
Таа сцена ѝ се врати на ум кога го симна фустанот од закачалката – фустан кој зборуваше за Зора: ерупција на радост без причина.
Отиде во капелата и посака да ја види мајка си уште еднаш. Кога ја изнесоа и ѝ го тргнаа чаршафот од лицето, се вцрвсти од ужас:
– Тоа не е мојата мајка.
Пред неа лежеше жена со остро лице, усни свртени надолу, збрчкана и исушена, ни налик на Зора. Почна да вика, да се повикува на познати имиња. Сите се вознемирија. Се провери секој детал – грешка немаше. Тоа беше Зора. Ја смирија со зборовите дека луѓето по смртта се менуваат и тоа е вообичаено, но таа не можеше да се начуди. Сепак ја остави облеката и замина дома.
Но, тука не беше крајот. Штом влезе во станот, ѕвонеше телефонот. Од другата страна треперлив глас:
– Госпоѓо, се случи нешто страшно. Не можевме да ја облечеме…
– Зошто?
– Штом ја допрев, таа се претвори во прав. Се одрони.
Ќерката беше во шок. Повика познат доктор од еден реномиран европски медицински институт. Тој пристигна ноќно време, посмртните остатоци беа пренесени на испитување, а сите сведоци беа платени да молчат.
По неколку дена докторот ѝ соопшти:
– Госпоѓо, според сите анализи, вашата мајка е мртва веќе дваесет години.
– Како мртва дваесет години, кога зборував со неа пред петнаесет дена?!
– Знам, но апаратите не грешат. Затоа се претворила во прав – таа не е жива веќе дваесет години.
Ќерката беше скршена. Сепак ја погреба мајка си и отпатува за Индија, во потрага по духовно објаснување. Таму долго луташе, сè додека не сретна една ниска, дебеличка жена со насмеани очи. Таа ја слушна целата приказна, без воопшто да се изненади.
– Кажи ми, каква беше мајка ти?
– Секогаш се смееше. Сè ѝ беше лесно. Сите ја сакаа. Секогаш знаеше да слуша и секој што ќе ѝ дојдеше тажен, си заминуваше насмеан.
– А со тебе зборуваше?
– Секогаш. Јас ја барав, таа оставаше сè и ми се посветуваше.
Жената ја погледна и тивко рече:
– Таа умре тогаш кога ѝ го украдовте насмевот. Насмевот ѝ го украдовте… пред дваесет години.
(Авторка е професорка по српски јазик од Шабац / Зелена училница)