Звучи како дел од филм за Џејмс Бонд, но огромната воздушна база издлабена во планините меѓу БиХ и Хрватска за време на Студената војна стана туристичка атракција, пишува Хина.
Создадена да биде отпорна на сè, вклучително и на нуклеарен напад, подземната воздухопловна база во Жељава умре кога тоа го стори Југославија, а неколку децении подоцна нејзините коридори со саѓи се полигон за (авантуристички) туристи.
Во своето златно доба, оваа база можеше да смести десетици МиГ-21 од советско производство во тунели долги километри. Во секое време имаше доволно резерви на вода, воздух и електрична енергија, обезбедени со четири бетонски врати со тежина од 100 тони.
Околу него пет писти се протегаа во Хрватска.
„Тоа беше вистински дострел“, се сеќава поранешниот пилот Мирсад Фазлиќ, кој работеше во таа воена база речиси 10 години во 1980-тите. „Таа беше опремена со најдобрата воена и цивилна технологија.
Кога Југославија исчезна во војната во раните деведесетти, воената база беше уништена. „Се беше изгорено“, раскажува пилотот. „Остануваат само тунели и ѕидови.
Повторно откривање
Во следните години, базата беше заборавена и привлече само неколку туристи во потрага по југословенското наследство.
А потоа во 2016 година, еден филм промени сè. Воената база во Жељава беше искористена за снимање на филмот „Хјустон, имаме проблем! од словенечкиот режисер Жига Вирац и се прослави (повторно).
Оттогаш, се проценува дека 150.000 туристи ги посетуваат неговите темни ходници, огромните простории и опремата кородирани од ‘рѓа.
Локалните власти прават напори да привлечат барем дел од стотиците илјади туристи кои се собираат во блискиот национален парк Плитвички езера со добар маркетинг. Во Жељава веќе се одржуваат автомобилски трки и мислат дека тоа би било совршено место за фестивали, серверски соби или дури и музеј на Студената војна.
Се додека тоа не се случи, туристите со батериска ламба во рака талкаат по влажните ходници и се трудат да внимаваат каде газат.
„Тоа е инженерско чудо и лудо е што стои замрзнато во времето“, вели ентузијастички загрепскиот фотограф Анџело Вираг. Неговиот братучед од Перт, Австралија се восхитува на таа „дива инфраструктура, автентична, недопрена 30 години“.
За таа огромна зграда „оставена на милоста на времето“ е прикачен Хамдија Месиќ од блиската Бихаќка. Такво нешто не постои никаде на друго место“. Еден ентузијаст за авиони се надева дека ќе го оживее местото како авионска писта. Тој се залага да се обноват двете писти во Босна, а неговиот сон е да види аеродром таму за пилоти аматери.
Да се обнови или не, е поделено прашање меѓу туристите.
„Ми се допаѓа токму онаков каков што е затоа што нема насекаде знаци кои ви кажуваат каде да одите и што да видите“, објаснува Марија Морено, 33-годишна шпанска дизајнерка на ентериер, додавајќи дека местото „ќе го изгуби својот шарм. ако стане туристичка атракција“.
